Dlaczego jedni kochają sport, a inni go unikają? Psychologia osobowości w ruchu

Czy naprawdę chodzi tylko o lenistwo?

Nie zliczę, ile razy słyszałem zdania w stylu: „Po prostu nie jestem stworzony do sportu”, „Nie lubię się męczyć”, „Sport nie jest dla mnie”. I choć przez wiele lat te wypowiedzi brzmiały dla mnie jak wymówki, to dziś, jako psycholog i onegdaj dziennikarz a zarazem popularyzator tej wiedzy wiem, że za nimi może kryć się znacznie więcej niż brak czasu czy motywacji. Coraz więcej badań potwierdza, że to, jak postrzegamy aktywność fizyczną, może być głęboko zakorzenione w naszej osobowości.

Wielka Piątka – pięć kluczy do sportowego zaangażowania

Model Wielkiej Piątki (ang. Big Five) to jeden z najbardziej uznanych i empirycznie potwierdzonych modeli opisu osobowości. Składa się z pięciu podstawowych wymiarów: ekstrawersji, sumienności, ugodowości, neurotyczności i otwartości na doświadczenie. Każdy z tych czynników może w subtelny (a czasem bardzo wyraźny) sposób wpływać na to, czy podejmujemy chętnie z pasją, czy też bez niej aktywność fizyczną, jaką formę wybieramy i jak długo w niej trwamy.

Ekstrawersja – towarzyska siła zespołu

Osoby ekstrawertyczne mają naturalną tendencję do szukania stymulacji zewnętrznej. Czyli towarzystwa, rywalizacji, aktywności grupowej. Dlatego właśnie częściej odnajdują się w sportach zespołowych, takich jak piłka nożna, siatkówka czy koszykówka. Uwielbiają widoczność sukcesu, doping, kontakt z publicznością. Sport staje się dla nich przestrzenią ekspresji i społecznego uznania.

Sumienność – mistrzowie rutyny i systematyczności

Sumienność to cecha, która szczególnie silnie koreluje z długoterminowym zaangażowaniem w sport. Osoby wysokosumienne są zdyscyplinowane, wytrwałe, dobrze planują i potrafią konsekwentnie realizować cele. Często to właśnie one widzimy na porannych treningach biegowych, podczas wielogodzinnych przygotowań do maratonów czy na macie w salach sztuk walki. Ich wewnętrzna organizacja sprawia, że sport jest integralną częścią stylu życia.

Neurotyczność – cień lęku i wypalenia

Z neurotycznością sprawa jest bardziej złożona. Osoby z wysokim poziomem tej cechy częściej odczuwają lęk, niepokój, obniżony nastrój i większą wrażliwość emocjonalną. Badania pokazują, że osoby o wysokiej neurotyczności rzadziej wybierają sport jako formę aktywności. To dla nich zupełnie naturalnie, że zbyt duże napięcie, zbyt silne emocje, trudność w znoszeniu porażek mogą skutecznie zniechęcać do podejmowania wysiłku. Co ciekawe, jeśli osoby te angażują się w sport wyczynowy, są bardziej narażone na przetrenowanie, wypalenie, a nawet zaburzenia nastroju (Rusnáková i in., 2025).

Otwartość na doświadczenie – artystyczna dusza sportu

Osoby otwarte na nowe doświadczenia często wybierają nietypowe, kreatywne formy ruchu. Nie interesuje ich klasyczny fitness czy siłownia, ale raczej joga, taniec współczesny, wspinaczka skałkowa, slackline czy parkour. Ruch staje się dla nich przestrzenią eksploracji, rozwoju i poszerzania własnych granic.

Ugodowość – współpraca w rytmie serca

Choć ugodowość nie zawsze wpływa bezpośrednio na wybór dyscypliny, jej znaczenie rośnie, gdy spojrzymy na klimat treningowy. Osoby ugodowe budują dobre relacje, są wspierające, empatyczne, chętnie współpracują. To ich obecność sprawia, że treningi grupowe są przyjemne, atmosfera w drużynie pozytywna, a wspólny wysiłek motywujący.

Sportowiec i kanapowiec – dwa różne światy?

Nie tylko aktywni fizycznie różnią się między sobą. Równie istotne są różnice pomiędzy sportowcami a osobami nieuprawiającymi żadnej formy aktywności. Jak wynika z badań Mangsidama i współpracowników (2025), osoby nieaktywne cechują się statystycznie niższą ekstrawersją, sumiennością oraz otwartością na doświadczenia. Ich mniejsza gotowość do wyzwań, słabsze planowanie i niższy poziom energii mogą wpływać na unikanie aktywności fizycznej.

Psychologiczne wsparcie w sporcie – nie tylko dla mistrzów

Z perspektywy psychologa kluczowe staje się nie tylko „czy ktoś trenuje”, ale „dlaczego” i „jak” to robi. Profil osobowości może być niezwykle pomocny w planowaniu treningów, dobieraniu dyscyplin, a także, co szczególnie istotne w zapobieganiu wypaleniu, przetrenowaniu i kontuzjom psychicznym.

Jako praktyk i edukator dostrzegam ogromny potencjał w łączeniu wiedzy psychologicznej z codzienną pracą trenerów i sportowców. Rozpoznanie mocnych stron, ale też obszarów ryzyka (jak np. neurotyczność), może poprawić zarówno efektywność, jak i dobrostan zawodnika.

Czy każdy musi kochać sport?

W świecie, gdzie aktywność fizyczna jest społecznie promowana, niemal wymuszana przez media, aplikacje i normy zdrowotne, łatwo zapomnieć o indywidualnych różnicach. Tymczasem nie każdy ma osobowość predysponującą do pokochania sportu. I to jest w porządku.

Może zamiast pytać: „Dlaczego nie lubię sportu?”, warto zapytać: „Czy wybrałem taki rodzaj ruchu, który jest zgodny z moją osobowością?” Albo: „Czy uprawiam sport dla siebie, czy by spełnić oczekiwania innych?”

Test – osobowość a sport

Jak wykorzystać tę wiedzę?

Oto kilka praktycznych wniosków, które wynikają z badań, wyniku testu i mojej pracy:

• Znasz siebie – wybierz lepiej. Jeśli jesteś sumienny, polubisz regularność i wyzwania. Jeśli jesteś ekstrawertykiem – szukaj zespołu. Jeśli neurotycznym to unikaj presji i trenuj uważnie.
• Psychoprofilaktyka w sporcie. Zbyt wiele osób trafia do gabinetów psychologicznych z wypaleniem, bo nie trenowali zgodnie ze swoimi zasobami i ograniczeniami.
• Nie zmuszaj – eksploruj. Nie każda aktywność musi być crossfitem. Może dla Ciebie idealne będzie tai-chi, taniec afrykański, albo spacer z psem w lesie.

Zakończenie – sport zaczyna się w głowie

Wszystko wskazuje na to, że miłość do sportu to nie tylko nawyk, motywacja czy wychowanie, to także głęboko zakorzenione cechy osobowości. Rozumienie ich pomaga nam mądrzej wybierać, świadomiej ćwiczyć i bardziej cieszyć się ruchem.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak Twoja osobowość wpływa na wybory aktywności fizycznej, zapraszam na moje szkolenia i sesje indywidualne. To przestrzeń, gdzie psychologia spotyka się z praktyką.

---

Źródła:

• Mangsidam, W., Tamboli, A. A., Baruah, M., & Singh, N. L. (2025). Comparison of personality profile of sportsmen and non-sportsmen in Pune. ResearchGate.
• Rusnáková, K., Komarc, M., & Voříšek, P. (2025). Personality factors as predictors of overtraining syndrome in Czech performance athletes: The influence of neuroticism, conscientiousness, perfectionism and psychological skills. Journal of Physical Education and Sport, 25(5), 1234–1242.
• Allen, M. S., Greenlees, I., & Jones, M. V. (2021). Personality in sport: A comprehensive review. International Review of Sport and Exercise Psychology, 14(1), 40–71.
• Piedmont, R. L., & Weinstein, H. P. (2020). Personality and health behaviors in athletes: A Big Five perspective. Journal of Sport Behavior, 43(3), 201–220.
• Malinauskas, R., Dumciene, A., & Kreivyte, R. (2022). Associations between Big Five personality traits and sport participation among adolescents. Baltic Journal of Sport and Health Sciences, 2(115), 15–22.
• Tok, S. (2023). Examining the relationship between personality traits and physical activity among university students. Physical Culture and Sport. Studies and Research, 98(1), 27–38.
• Kukuk, H., & Lohaus, A. (2020). Personality traits and physical activity in children and adolescents: A meta-analysis. Psychology of Sport and Exercise, 47, 101611.
• Nia, M. E., & Besharat, M. A. (2021). Comparison of athletes’ personality traits in individual and team sports. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 30(2), 2281–2286.