Wczytywanie teraz

Czy spotkamy jeszcze tych, których kochaliśmy? Reinkarnacja, tęsknota i nauka wobec śmierci

Robert J. Błaszczyk · psycholog i psychotraumatolog Sprawdź terminy konsultacji online

Są pytania, których nie zadajemy z ciekawości. Zadajemy je dlatego, że kogoś kochaliśmy i nie potrafimy pogodzić się z tym, że już nigdy nie usłyszymy jego głosu, nie dotkniemy jego dłoni ani nie zobaczymy znajomego uśmiechu.

Czy człowiek, który umarł, naprawdę przestaje istnieć? Czy świadomość może przetrwać śmierć mózgu? Czy spotkanie z ukochaną osobą jest już na zawsze niemożliwe?

Ostatnio rozmawialiśmy o tęsknocie za zmarłymi. Nagrałem film z cmentarza, a później materiał poświęcony badaniom nad reinkarnacją prowadzonym na Uniwersytecie Wirginii. Otrzymałem wiadomość od czytelniczki, która połączyła oba tematy w jedno niezwykle osobiste pytanie.

Chciałbym odpowiedzieć na nie z szacunkiem dla jej doświadczenia. Jako psycholog, który zna mechanizmy żałoby, i jako dziennikarz, który uważa, że również najbardziej niewygodne pytania zasługują na rzetelne zbadanie.

Pytanie, z którym możesz się utożsamić

Nagrał Pan film z cmentarza na TikTok. Byłam bardzo wzruszona, bowiem nie żyje od kilku lat mój mąż. Teraz nagrał Pan film o badaniach nad reinkarnacją. Proszę rozszerzyć ten temat. On daje nadzieję na ponowne spotkanie zmarłych bliskich. Dziękuję.

Teresa, 66 lat

Pani Tereso, dziękuję za tę wiadomość. Rozumiem, dlaczego temat reinkarnacji może budzić nadzieję, kiedy za człowiekiem pozostaje tak wielka tęsknota. Chcę jednak oddzielić to, co rzeczywiście odkryli naukowcy, od tego, co pozostaje naszą wiarą, pragnieniem lub nadzieją.

Jeśli chcesz podzielić się własnym pytaniem, możesz napisać do mnie, skorzystać z WhatsApp albo umówić konsultację psychologiczną online.

Dlaczego tak bardzo pragniemy ponownego spotkania?

Śmierć ukochanej osoby przerywa możliwość wspólnego życia, ale nie usuwa natychmiast tego, co przez lata powstawało między dwojgiem ludzi.

Małżonkowie tworzą wspólne rytuały, sposoby komunikacji, wspomnienia i wyobrażenia o przyszłości. Uczą się rozpoznawać swoje nastroje, przewidywać reakcje, podejmować wspólne decyzje.

Kiedy jedno z nich umiera, drugie nie traci jedynie człowieka. Traci również część świata, w którym przez lata funkcjonowało.

Może nadal odruchowo myśleć o opowiedzeniu mu czegoś ważnego. Może przygotowywać posiłek, pamiętając jego upodobania. Może przez chwilę oczekiwać znajomego dźwięku otwieranych drzwi.

To doświadczenia, które psychologia potrafi opisywać bez uznawania ich za objawy choroby.

W badaniach nad żałobą istnieje pojęcie continuing bonds, czyli trwających więzi ze zmarłym.

Hewson i współpracownicy (2024) przeanalizowali 79 badań dotyczących takich więzi. Wykazali, że utrzymywanie psychologicznej relacji ze zmarłym może wiązać się zarówno z pocieszeniem, jak i cierpieniem. Znaczenie ma sposób przeżywania tej więzi oraz sytuacja konkretnego człowieka.

Dla jednej osoby oglądanie fotografii zmarłego męża będzie źródłem wdzięczności. Dla innej stanie się bolesnym przypomnieniem straty. Ta sama osoba może doświadczać obu reakcji w różnych momentach.

Nie istnieje obowiązek zapomnienia, żeby móc dalej żyć.

Co rzeczywiście odkryli naukowcy z Uniwersytetu Wirginii?

W 2026 roku Saeedeh Sadeghi, Marieta Pehlivanova i Philip J. Cozzolino przedstawili analizę przypadków dzieci zgłaszających wspomnienia rzekomych poprzednich wcieleń.

Badacze pracowali na materiałach zgromadzonych przez Division of Perceptual Studies, jednostkę działającą przy University of Virginia School of Medicine.

Archiwum tej jednostki obejmuje tysiące relacji zbieranych przez wiele dziesięcioleci.

W najnowszej publikacji analizowano 1678 przypadków. Autorzy badali między innymi odstęp między śmiercią osoby, której życie miało być pamiętane przez dziecko, a narodzinami tego dziecka.

Odkryli zależność statystyczną.

Im bardziej niespodziewana była śmierć wskazanej osoby, tym krótszy bywał odstęp do narodzin dziecka w zgromadzonych przypadkach.

W porównaniach skrajnych kategorii niespodziewaności śmierci różnice median sięgały około 40 do 45 procent.

Badacze sprawdzali również wybrane czynniki mogące wpływać na wynik, w tym przekonania rodzin dotyczące reinkarnacji.

Zaobserwowana zależność utrzymywała się w przeprowadzonych analizach kontrolnych.

To interesujący wynik, ponieważ dotyczy prawidłowości, której autorzy nie uznali za w pełni wyjaśnioną przez analizowane czynniki psychospołeczne.

Ale trzeba powiedzieć coś równie ważnego.

W badaniu nie obserwowano przechodzenia świadomości z jednego człowieka do drugiego. Analizowano dokumentację relacji dzieci i powiązane z nimi informacje o zmarłych osobach.

Zależność statystyczna nie dowodzi mechanizmu reinkarnacji.

Nie wiemy również, czy wynik można uogólnić na wszystkich ludzi, ponieważ archiwum obejmuje zgłoszone i badane przypadki, a nie reprezentatywną próbę populacji.

Właśnie tutaj przebiega granica między fascynującą obserwacją a naukowym dowodem.

Dzieci, które twierdzą, że pamiętają inne życie

Badania nad tym zjawiskiem nie rozpoczęły się w 2026 roku.

Już psychiatra Ian Stevenson, związany z Uniwersytetem Wirginii, prowadził wieloletnie badania dzieci opowiadających o życiu innych, zmarłych osób.

Jego prace kontynuował między innymi Jim B. Tucker.

W publikacji z 2008 roku Tucker opisywał charakterystyczne cechy takich relacji. Dzieci zwykle zaczynały mówić o rzekomych wspomnieniach we wczesnym dzieciństwie. Niektóre podawały szczegóły dotyczące miejsc, rodzin lub okoliczności śmierci, które badacze następnie próbowali weryfikować.

W części przypadków wskazywano zgodność opowieści z biografią konkretnej zmarłej osoby.

W innych występowały trudności z weryfikacją, a dostępne informacje nie pozwalały na jednoznaczne rozstrzygnięcie.

Niektóre dzieci wykazywały również nietypowe lęki, zainteresowania lub zachowania, które rodziny wiązały z opisywanymi wydarzeniami.

W 2025 roku Tucker ponownie omówił te przypadki w czasopiśmie International Review of Psychiatry, przedstawiając je jako materiał istotny dla dyskusji o związku umysłu i mózgu.

Warto jednak pamiętać, że autor od lat zajmuje się tym obszarem badań i przedstawia interpretację, która nie stanowi naukowego konsensusu.

Szczególnie interesujące pozostaje pytanie, czy najbardziej szczegółowe relacje zostały udokumentowane przed identyfikacją zmarłej osoby.

Dlaczego ma to znaczenie?

Ponieważ kiedy znamy już biografię człowieka, łatwiej dostrzegamy podobieństwa i możemy nieświadomie pomijać rozbieżności.

Jeżeli jednak konkretne wypowiedzi dziecka zostały zapisane wcześniej, a następnie niezależnie zweryfikowane, przypadek staje się metodologicznie ciekawszy.

Nadal nie oznacza to automatycznie reinkarnacji, ale ogranicza niektóre możliwe wyjaśnienia.

Czy istnieją naukowe dowody reinkarnacji?

Najpierw trzeba rozstrzygnąć, co uznalibyśmy za dowód.

Czy wystarczy, że dziecko zna szczegóły życia zmarłego człowieka?

Czy konieczne byłoby wykazanie, że nie mogło poznać ich żadną zwykłą drogą?

A może potrzebowalibyśmy niezależnie powtarzalnego doświadczenia, w którym można wykazać przenoszenie informacji lub świadomości pomiędzy ludźmi?

Te pytania nie są jedynie filozoficzne. Dotyczą metodologii.

Przegląd zakresowy opublikowany w 2021 roku objął 78 prac naukowych dotyczących deklarowanych wspomnień poprzednich wcieleń. Autorzy wykazali, że znaczna część literatury opiera się na opisach przypadków, wywiadach i analizie dokumentacji.

Takie badania mogą ujawniać zjawiska warte dalszego sprawdzenia. Mają jednak ograniczoną zdolność do rozstrzygania przyczyn.

Nie można wykluczyć wpływu sugestii, pamięci rekonstrukcyjnej, selekcji przypadków, niezamierzonego przekazywania informacji i oczekiwań otoczenia.

W niektórych przypadkach te wyjaśnienia mogą być przekonujące. W innych dostępne dane mogą pozostawiać istotne pytania.

Obecny stan wiedzy nie pozwala uznać reinkarnacji za naukowo udowodniony mechanizm.

Jednocześnie samo istnienie nierozstrzygniętych przypadków nie powinno być powodem do porzucenia ich badania.

W nauce wolno stawiać hipotezy wykraczające poza dominujące wyjaśnienia. Trzeba tylko poddawać je takiej samej kontroli jak wszystkie pozostałe.

Czy świadomość może istnieć poza mózgiem?

To pytanie prowadzi nas do jednego z najtrudniejszych problemów współczesnej filozofii umysłu i neuronauki.

Wiemy, że uszkodzenia mózgu, choroby neurologiczne, środki znieczulające i zmiany aktywności neuronalnej mogą głęboko wpływać na pamięć, osobowość, emocje i świadomość.

Istnieją więc bardzo mocne dowody na ścisłą zależność znanych nam doświadczeń świadomych od funkcjonowania mózgu.

Nie oznacza to jednak, że rozwiązaliśmy wszystkie filozoficzne pytania o naturę subiektywnego doświadczenia.

Nie potrafimy jeszcze w pełni wyjaśnić, dlaczego określonym procesom fizycznym towarzyszy przeżywanie świata z perspektywy pierwszej osoby.

Ale ta luka wyjaśniająca nie jest dowodem na istnienie świadomości po śmierci.

Badacze zajmujący się doświadczeniami bliskimi śmierci, relacjami o poprzednich wcieleniach czy nietypowymi doświadczeniami percepcyjnymi próbują badać granice naszej wiedzy.

Ich hipotezy wymagają niezależnej weryfikacji.

Jako psycholog uważam, że powinniśmy zachować otwartość na pytania, ale jednocześnie ogromną ostrożność w formułowaniu odpowiedzi.

Zwłaszcza kiedy te odpowiedzi dotyczą ludzi przeżywających żałobę.

Czy reinkarnacja oznaczałaby możliwość spotkania zmarłego męża?

Pani Tereso, dochodzimy do najważniejszej części Pani pytania.

Nawet gdyby kiedyś udało się naukowo wykazać istnienie reinkarnacji, nie oznaczałoby to automatycznie, że bliscy ludzie odnajdują się w kolejnych życiach.

Sama hipoteza ponownych narodzin nie rozstrzyga, czy zachowujemy pamięć, osobowość, uczucia i zdolność rozpoznawania dawnych bliskich.

Różne tradycje religijne i filozoficzne udzielają na te pytania odmiennych odpowiedzi.

Niektóre dopuszczają kontynuację indywidualnego istnienia. Inne rozumieją ponowne narodziny jako ciągłość procesów, a nie wędrówkę niezmiennej osobowości.

Nauka nie dysponuje obecnie dowodami pozwalającymi potwierdzić, że konkretna osoba spotka po śmierci swojego zmarłego współmałżonka.

Nie byłoby uczciwe, gdybym powiedział Pani, że badanie Uniwersytetu Wirginii daje taką gwarancję.

Ale nie byłoby również moją rolą rozstrzygać za Panią, jakie przekonania religijne lub duchowe może Pani zachować.

Nadzieja nie musi być naukowym twierdzeniem, żeby miała dla człowieka znaczenie.

Można mieć nadzieję na ponowne spotkanie, jednocześnie wiedząc, że nie potrafimy go dzisiaj potwierdzić.

Ważne, aby ta nadzieja nie odbierała możliwości przeżywania obecnego życia.

Miłość po śmierci i psychologia trwającej więzi

Przez długi czas popularne wyobrażenia o żałobie sugerowały, że człowiek powinien stopniowo odcinać się emocjonalnie od zmarłego, aby powrócić do normalnego życia.

Współczesne badania pokazują znacznie bardziej złożony obraz.

Nie każda utrzymująca się więź ze zmarłym jest przeszkodą w adaptacji.

Można nadal kochać zmarłego męża i jednocześnie budować relacje z innymi ludźmi. Można pamiętać o rocznicy ślubu, zachować jego fotografie, odwiedzać grób i doświadczać autentycznej radości z codzienności.

Jedno nie unieważnia drugiego.

Przegląd Hewson i współpracowników (2024) pokazuje, że trwające więzi mogą pomagać w zachowaniu poczucia tożsamości i znaczenia relacji, ale w niektórych okolicznościach mogą również nasilać cierpienie.

Dlatego nie zalecałbym wszystkim tej samej formy przeżywania żałoby.

Dla jednej osoby pomocne będzie opowiadanie o zmarłym. Dla innej ważniejsze okaże się stopniowe odnajdywanie własnej codzienności.

Jeżeli chcesz zachować więź ze zmarłym, możesz spróbować dwóch prostych rzeczy.

Pierwsza to zapisanie wspomnienia, które szczególnie dobrze oddaje, kim był dla Ciebie ten człowiek. Nie musi dotyczyć wielkiego wydarzenia. Czasami więcej mówi zwyczajny poranek, wspólny żart albo gest powtarzany przez lata.

Druga to świadome przyjrzenie się temu, co z tej relacji nadal pozostaje obecne w Twoim życiu. Może to być sposób traktowania ludzi, zainteresowanie, wartość, której nauczył Cię partner, albo decyzja, którą podejmujesz dzięki temu, co wspólnie przeżyliście.

Nie chodzi o zastąpienie zmarłego wspomnieniem. Chodzi o rozpoznanie, jak relacja nadal wpływa na Twoje życie.

Jeśli natomiast tęsknota przez długi czas uniemożliwia codzienne funkcjonowanie, prowadzi do wycofania z życia lub powoduje bardzo nasilone cierpienie, warto porozmawiać ze specjalistą. Nie dlatego, że miłość trwa zbyt długo, lecz dlatego, że człowiek nie powinien pozostawać sam z cierpieniem, które go przerasta.

Czy sny i poczucie obecności zmarłego coś oznaczają?

Osoby przeżywające żałobę czasami śnią o zmarłych bliskich, słyszą w pamięci ich głos albo mają wrażenie ich obecności.

Takie doświadczenia nie muszą świadczyć o zaburzeniu psychicznym.

Mogą wiązać się z pamięcią, przywiązaniem, oczekiwaniami percepcyjnymi i sposobem, w jaki mózg przetwarza stratę.

Jednocześnie dla osoby, która ich doświadcza, mogą mieć głębokie znaczenie duchowe.

Psycholog nie musi odbierać człowiekowi osobistego znaczenia takiego przeżycia. Powinien jednak odróżniać znaczenie subiektywne od twierdzenia o zewnętrznej rzeczywistości.

Sen o zmarłym mężu może przynieść ukojenie. Nie stanowi sam w sobie dowodu, że doszło do rzeczywistego spotkania po śmierci.

Można przyjąć pocieszenie, jakie przyniósł, bez konieczności rozstrzygania jego metafizycznej natury.

Czego naprawdę możemy się nauczyć z badań nad reinkarnacją?

Badania Uniwersytetu Wirginii przypominają mi o ważnej zasadzie.

Nie powinniśmy utożsamiać braku wyjaśnienia z dowodem na nadprzyrodzoną przyczynę.

Ale nie powinniśmy również mylić naukowego sceptycyzmu z przekonaniem, że wszystkie pytania zostały już rozstrzygnięte.

Badanie Sadeghi i współpracowników (2026) dostarcza danych dotyczących określonej prawidłowości w archiwalnych przypadkach. Nie pozwala odpowiedzieć na pytanie, co dzieje się z indywidualną świadomością po śmierci.

Prace Tuckera pokazują, że istnieją szczegółowo opisywane relacje dzieci wymagające starannej oceny.

Przeglądy metodologiczne przypominają natomiast, że dokumentacja niezwykłych przypadków nie jest równoznaczna z wykazaniem ich proponowanego wyjaśnienia.

To trzy elementy, które warto rozpatrywać łącznie.

Nauka potrzebuje zarówno ciekawości, jak i rygoru.

A człowiek przeżywający żałobę potrzebuje czegoś jeszcze. Szacunku dla swoich uczuć.

Pani Tereso, co chciałbym Pani powiedzieć na zakończenie?

Nie wiem, czy spotka Pani jeszcze swojego męża.

Nie wiem również, czy istnieje jakakolwiek forma indywidualnego istnienia po śmierci.

Nie będę udawał, że znam odpowiedź, której współczesna nauka nie potrafi dostarczyć.

Ale wiem, że miłość, którą Pani przeżyła, była rzeczywista. Wspólne lata, rozmowy, doświadczenia i wszystko, co zbudowaliście, naprawdę się wydarzyły.

Śmierć męża nie sprawia, że te lata stają się mniej prawdziwe.

Być może nadzieja na ponowne spotkanie pomaga Pani przeżywać tęsknotę. Nie musi Pani z niej rezygnować tylko dlatego, że nie mamy naukowego potwierdzenia życia po śmierci.

Chciałbym jednak, żeby obok tej nadziei było również miejsce na Pani obecne życie.

Na ludzi, którzy nadal mogą Panią kochać. Na rozmowy, spotkania, zainteresowania i doświadczenia, które jeszcze przed Panią.

Nie dlatego, że powinna Pani przestać tęsknić.

Dlatego, że pamięć o ukochanym człowieku i prawo do dalszego życia mogą istnieć razem.

A kiedy pytamy, czy miłość może przetrwać śmierć, psychologia pozwala nam odpowiedzieć przynajmniej na część tego pytania.

Miłość może nadal istnieć w pamięci, uczuciach, wyborach i sposobie, w jaki człowiek żyje po stracie.

Czy istnieje również inna forma jej kontynuacji?

Tego jeszcze nie wiemy.

Dziękuję Pani za pytanie, które zasługuje na znacznie więcej niż prostą odpowiedź.

Jeśli żałoba i tęsknota stają się trudne do udźwignięcia, możesz umówić konsultację psychologiczną online lub napisać do mnie przez WhatsApp.

Robert J Błaszczyk

Psycholog · psychotraumatolog · dziennikarz · psychoedukator

Prowadzę konsultacje psychologiczne i psychotraumatologiczne online. Pomagam uporządkować trudności związane ze stresem, przeciążeniem emocjonalnym, relacjami i następstwami trudnych doświadczeń oraz ustalić możliwe kolejne kroki.

W pracy wykorzystuję psychoedukację, analizę funkcjonalną zachowania, dialog motywacyjny oraz elementy podejścia poznawczo-behawioralnego i skoncentrowanego na rozwiązaniach. Dobieram sposób pracy do sytuacji, potrzeb i celu konsultacji.

Łączę przygotowanie psychologiczne i psychotraumatologiczne, obejmujące suicydologię, z doświadczeniem dziennikarza, coacha, wykładowcy i eksperta komunikacji. Na Psycholog.CLICK przekładam wiedzę psychologiczną na zrozumiałe artykuły i praktyczne wskazówki.

Nie musisz mieć gotowej nazwy swojego problemu. Możemy zacząć od tego, co jest dla Ciebie trudne.

Umów konsultację w ZnanyLekarz

Napisz do mnie przez WhatsApp

Telefon kontaktowy +48 790 404 404.

Kiedy tęsknota potrzebuje rozmowy

Śmierć bliskiej osoby może zmienić sposób, w jaki postrzegamy siebie, innych ludzi i własną przyszłość. Czasami nawet po wielu latach wracają pytania, na które trudno znaleźć odpowiedź.

Czy powinienem już mniej tęsknić? Dlaczego nadal myślę o zmarłym? Czy mogę ponownie cieszyć się życiem, nie zdradzając pamięci o ukochanej osobie?

Nie ma jednego prawidłowego sposobu przeżywania żałoby.

Jako psycholog i psychotraumatolog prowadzę konsultacje online dla dorosłych. Możemy przyjrzeć się emocjom związanym ze stratą, sposobom radzenia sobie z tęsknotą i trudnościom, które pojawiają się w codziennym funkcjonowaniu.

Konsultacja jest przestrzenią do rozmowy, uporządkowania doświadczeń i zastanowienia się nad możliwymi kolejnymi krokami. Nie musisz mieć gotowej odpowiedzi ani wiedzieć, od czego zacząć.

Robert J Błaszczyk

Psycholog · psychotraumatolog · dziennikarz

Umów konsultację w ZnanyLekarz

WhatsApp

E-mail ogólny · erben.pl@gmail.com

Psycholog.CLICK

Psychoedukacja.ORG

CBSP.PRO

TikTok · @psycholog.click

Facebook · Psycholog.CLICK

ERBEN.PL

Reporter.re

1244.yt

Publikacje i produkty · Naffy

Will We Meet Those We Loved Again? Reincarnation, Longing and Science in the Face of Death

Some questions are not born out of curiosity. We ask them because we have loved someone and cannot come to terms with the thought that we may never hear their voice again, hold their hand or see their familiar smile.

Does a person truly cease to exist when they die? Can consciousness survive the death of the brain? Is another encounter with someone we love forever impossible?

Recently, we discussed the longing we experience for those who have died. I recorded a video at a cemetery and later another one about reincarnation research conducted at the University of Virginia.

Then I received a message from a reader who brought these two subjects together in one deeply personal question.

I would like to respond with respect for her experience. As a psychologist familiar with the mechanisms of grief, and as a journalist who believes that even the most uncomfortable questions deserve serious investigation.

A question you may relate to

You recorded a TikTok video at a cemetery. I was deeply moved because my husband passed away several years ago. Now you have made a video about research into reincarnation. Please explore this subject further. It gives me hope that we may meet our deceased loved ones again. Thank you.

Teresa, aged 66

Dear Teresa,

Thank you for your message.

I understand why research into reincarnation might offer hope when you are living with such profound longing.

However, I want to distinguish what scientists have actually discovered from what remains a matter of belief, personal hope or human longing.

If you would like to share your own question, you can write to me, contact me through WhatsApp, or book an online psychological consultation.

Why do we long so deeply to meet again?

The death of someone we love ends the possibility of sharing everyday life with them. But it does not immediately erase everything that developed between two people over many years.

Married couples create shared rituals, patterns of communication, memories and expectations about the future.

They learn to recognise each other’s moods, anticipate reactions and make decisions together.

When one partner dies, the surviving partner loses more than a person.

They also lose part of the world in which they have lived.

Someone may still instinctively think about telling their deceased spouse something important.

They may prepare a meal while remembering their partner’s preferences.

They may momentarily expect to hear the familiar sound of the front door opening.

Psychology can describe these experiences without treating them as symptoms of mental illness.

In bereavement research, there is a concept known as continuing bonds.

It refers to the psychological relationship that can remain with someone who has died.

Hewson and colleagues (2024) reviewed 79 studies examining these bonds.

Their findings suggest that maintaining a connection with the deceased can be associated with both comfort and distress. Its effects depend on the nature of the bond and the individual’s circumstances.

For one person, looking at a photograph of a deceased husband may bring gratitude.

For another, it may intensify the pain of loss.

The same person may experience both reactions at different times.

There is no obligation to forget someone in order to continue living.

What did researchers at the University of Virginia actually discover?

In 2026, researchers Saeedeh Sadeghi, Marieta Pehlivanova and Philip J. Cozzolino presented an analysis of children who reported memories of alleged previous lives.

Their work drew upon records collected by the Division of Perceptual Studies at the University of Virginia School of Medicine.

This academic research unit has accumulated thousands of case reports over several decades.

The 2026 study analysed 1,678 cases.

Among other variables, the researchers examined the interval between the death of the individual whom a child allegedly remembered and the child’s subsequent birth.

They identified a statistical association.

The more unexpected the reported death, the shorter the interval tended to be between that death and the birth of the child in the cases examined.

In comparisons between the most extreme categories of unexpected death, differences in median intervals reached approximately 40 to 45 percent.

The researchers also considered selected factors that might influence the results, including family beliefs about reincarnation.

The association remained present in their statistical analyses after accounting for the factors examined.

This is an intriguing finding because it identifies a pattern that the authors did not consider fully explained by the psychosocial variables included in their models.

But something equally important must be made clear.

The researchers did not observe consciousness transferring from one person to another. They analysed documented accounts from children and information associated with deceased individuals.

A statistical association does not establish reincarnation as a mechanism.

Nor can we assume that the findings apply to the general population.

The archive consists of reported and investigated cases, not a representative sample of all children.

This is where the distinction between an intriguing observation and scientific proof becomes essential.

Children who claim to remember another life

Research into these experiences did not begin in 2026.

Psychiatrist Ian Stevenson, associated with the University of Virginia, spent decades investigating children who described events apparently belonging to the lives of deceased individuals.

His work was subsequently continued by researchers including Jim B. Tucker.

In a 2008 publication, Tucker described characteristic features of these accounts.

Children typically began reporting alleged memories at an early age.

Some described places, families or circumstances of death that investigators subsequently attempted to verify.

In certain cases, researchers reported correspondences between a child’s statements and the biography of a particular deceased person.

Other cases proved difficult to verify, and the available information did not permit definitive conclusions.

Some children also displayed unusual fears, interests or behaviours that their families associated with the events being described.

In 2025, Tucker revisited this research in the International Review of Psychiatry, presenting these cases as relevant to discussions about the relationship between mind and brain.

However, Tucker has worked in this research field for many years, and his interpretation should not be mistaken for a scientific consensus.

One particularly important methodological question concerns the timing of documentation.

Were a child’s statements recorded before investigators identified the deceased person?

Why does this matter?

Because once we know someone’s biography, we become more likely to notice similarities while unintentionally overlooking discrepancies.

If a child’s specific statements were recorded in advance and later independently verified, the case becomes methodologically more interesting.

That still does not automatically establish reincarnation, but it may reduce the plausibility of certain alternative explanations.

Is there scientific evidence for reincarnation?

Before answering, we need to decide what would count as convincing evidence.

Would it be sufficient for a child to know details about a deceased person’s life?

Would researchers need to establish that the child could not have obtained the information through ordinary means?

Or would we require independently reproducible evidence demonstrating the transfer of information or consciousness between individuals?

These are not merely philosophical questions.

They concern scientific methodology.

A scoping review published in 2021 examined 78 scientific publications concerning alleged memories of previous lives.

The review showed that much of the available literature relies on case reports, interviews and documentary analysis.

Such research can identify phenomena worthy of further investigation.

However, these methods have limited power to establish causal explanations.

The influence of suggestion, reconstructive memory, case selection, unintended information transfer and social expectations cannot be ruled out in every case.

In some circumstances, these explanations may be persuasive.

In others, the available evidence may leave significant questions unanswered.

Current scientific knowledge does not establish reincarnation as a proven mechanism.

At the same time, the existence of unresolved cases should not automatically discourage further investigation.

Science allows researchers to propose hypotheses that challenge prevailing explanations.

Those hypotheses must simply be subjected to the same rigorous standards of testing as any others.

Could consciousness exist independently of the brain?

This question leads us to one of the most difficult problems in contemporary philosophy of mind and neuroscience.

We know that brain injuries, neurological illnesses, anaesthetic drugs and changes in neuronal activity can profoundly affect memory, personality, emotions and conscious experience.

There is therefore substantial evidence that the conscious experiences familiar to us depend closely on brain function.

Yet this does not mean that every philosophical question about subjective experience has been resolved.

We still do not fully understand why particular physical processes are accompanied by the experience of the world from a first-person perspective.

However, this explanatory gap is not evidence that consciousness survives death.

Researchers studying near-death experiences, reports of previous lives and unusual perceptual experiences attempt to investigate the boundaries of current knowledge.

Their hypotheses require independent verification.

As a psychologist, I believe we should remain open to questions while exercising considerable caution in formulating answers.

Especially when those answers concern people experiencing bereavement.

Would reincarnation mean that Teresa could meet her husband again?

Dear Teresa, we have now reached the most important part of your question.

Even if science were eventually to establish that reincarnation exists, that would not automatically mean that people who loved each other would find one another in subsequent lives.

The hypothesis of rebirth does not, by itself, tell us whether memory, personality, emotions and the ability to recognise former loved ones would continue.

Different religious and philosophical traditions offer different answers.

Some propose the continuation of individual existence.

Others understand rebirth as continuity of processes rather than the migration of an unchanged personality.

At present, science does not provide evidence demonstrating that a particular person will meet their deceased spouse after death.

It would not be responsible for me to suggest that the University of Virginia study offers such a guarantee.

But neither is it my role to decide which religious or spiritual beliefs you may hold.

Hope does not have to be a scientific claim in order to have meaning in someone’s life.

You can hope for another meeting while recognising that science cannot currently confirm that such a meeting will occur.

What matters is that this hope does not deprive you of the opportunity to live your present life.

Love after death and the psychology of continuing bonds

For many years, popular ideas about bereavement suggested that people should gradually detach emotionally from the deceased in order to return to normal life.

Contemporary research presents a much more complex picture.

Maintaining a connection with someone who has died is not necessarily an obstacle to adaptation.

You can continue loving your deceased husband while also building relationships with other people.

You can remember your wedding anniversary, preserve photographs, visit his grave and experience genuine happiness in everyday life.

These experiences do not invalidate one another.

The review by Hewson and colleagues (2024) indicates that continuing bonds may help preserve identity and the meaning of a relationship, but under certain circumstances they may also intensify distress.

For this reason, I would not recommend the same approach to grief for everyone.

For one person, talking about the deceased may be helpful.

For another, gradually rediscovering everyday routines may be more important.

If you wish to maintain a connection with someone who has died, you might consider two simple practices.

The first is to write down a memory that captures something essential about who that person was to you.

It does not need to involve an extraordinary event.

Sometimes an ordinary morning, a shared joke or a familiar gesture says more about a relationship than a major milestone.

The second is to reflect on what remains present in your life because of that relationship.

It might be a way of treating others, an interest you developed together, a value your partner taught you, or a decision influenced by what you experienced as a couple.

The purpose is not to replace the deceased with a memory.

It is to recognise how the relationship continues to influence your life.

However, if longing persistently prevents everyday functioning, leads to profound social withdrawal or causes overwhelming distress, speaking with a qualified professional may be helpful.

Not because love has lasted too long, but because no one should have to face unbearable suffering without support.

Do dreams and the feeling of a deceased person’s presence mean anything?

People experiencing grief sometimes dream about deceased loved ones, hear their voices in memory or feel as though they are nearby.

Such experiences do not necessarily indicate a mental disorder.

They may be associated with memory, attachment, perceptual expectations and the ways in which the brain processes loss.

At the same time, they may hold profound spiritual meaning for the person experiencing them.

A psychologist does not need to take away the personal significance of such an experience.

However, subjective meaning must be distinguished from claims about external reality.

A dream about a deceased husband may provide comfort.

It does not, by itself, establish that an actual encounter occurred after death.

It is possible to accept the comfort a dream provides without having to resolve its metaphysical nature.

What can research into reincarnation really teach us?

The University of Virginia research reminds me of an important principle.

We should not confuse the absence of an explanation with proof of a supernatural cause.

But neither should we confuse scientific scepticism with the assumption that every important question has already been answered.

The study by Sadeghi and colleagues (2026) provides evidence of a particular statistical pattern within archival case reports.

It does not answer what happens to individual consciousness after death.

Tucker’s work demonstrates that some children’s reports have been documented in considerable detail and deserve careful evaluation.

Methodological reviews remind us that documenting unusual cases is not equivalent to demonstrating the proposed explanation for them.

These three elements should be considered together.

Science requires both curiosity and rigour.

And a person experiencing grief needs something else as well.

Respect for their feelings.

Teresa, what would I like to tell you in closing?

I do not know whether you will meet your husband again.

Nor do I know whether any form of individual existence continues after death.

I will not pretend to possess an answer that contemporary science cannot provide.

But I do know that the love you experienced was real.

The years you shared, the conversations, the experiences and everything you built together truly happened.

Your husband’s death does not make those years any less real.

Perhaps the hope of meeting again helps you live with your longing.

You do not have to abandon that hope simply because we do not have scientific confirmation of life after death.

But I would also like there to be room alongside that hope for your present life.

For people who can still love you.

For conversations, meetings, interests and experiences that may still lie ahead.

Not because you should stop missing your husband.

But because remembering someone you love and allowing yourself to continue living can exist together.

When we ask whether love can survive death, psychology allows us to answer at least part of that question.

Love can continue to exist in memory, emotion, choices and the way a person lives after loss.

Is there another form of continuation beyond that?

We do not yet know.

Thank you, Teresa, for asking a question that deserves far more than a simple answer.

If grief and longing become difficult to manage, you can book an online psychological consultation or contact me through WhatsApp.

Robert J Błaszczyk

Psychologist · psychotraumatology practitioner · journalist · psychoeducator

I provide online psychological consultations and consultations focused on the psychological impact of traumatic experiences. I help people make sense of stress, emotional overload, relationship difficulties and the effects of distressing experiences, and identify possible next steps.

My work draws on psychoeducation, functional behavioural analysis, motivational interviewing, and elements of cognitive behavioural and solution-focused approaches. I adapt the approach to the person’s circumstances, needs and the purpose of the consultation.

I combine my background in psychology and psychotraumatology, including suicidology, with my experience as a journalist, coach, lecturer and communication specialist. Through Psycholog.CLICK, I turn psychological knowledge into accessible articles and practical guidance.

You do not need to have a name for your difficulty. We can start with what you are finding hard.

Book a consultation via ZnanyLekarz

Contact me on WhatsApp

Contact number +48 790 404 404. Please confirm consultation language options when booking.

When longing becomes difficult to carry

Losing someone you love can change the way you understand yourself, other people and your future.

Even years after a death, questions may return.

Should I still miss them this much? Why do I continue thinking about someone who has died? Can I enjoy life again without betraying their memory?

There is no single correct way to experience grief.

As a psychologist and psychotraumatology practitioner, I offer online consultations for adults who want to better understand their emotions, relationships and responses to difficult life experiences.

We can explore feelings associated with bereavement, ways of coping with longing and difficulties that affect everyday functioning.

A consultation provides an opportunity to talk, organise your experiences and consider possible next steps.

You do not need to know exactly what to say or where to begin.

Robert J Błaszczyk

Psychologist · psychotraumatology practitioner · journalist

Book a consultation via ZnanyLekarz

WhatsApp

General email · erben.pl@gmail.com

Psycholog.CLICK

Psychoedukacja.ORG

CBSP.PRO

TikTok · @psycholog.click

Facebook · Psycholog.CLICK

ERBEN.PL

Reporter.re

1244.yt

Publications and products · Naffy

Bibliografia i inspiracje naukowe

Hewson, H., Galbraith, N., Jones, C., & Heath, G. (2024). The impact of continuing bonds following bereavement: A systematic review. Death Studies, 48(10), 1001–1014.

Pehlivanova, M., Cozzolino, P. J., & Tucker, J. B. (2024). Impact of children’s purported past-life memories: A follow-up investigation of American cases. Frontiers in Psychology, 15, 1473340.

Sadeghi, S., Pehlivanova, M., & Cozzolino, P. J. (2026). A large-scale analysis of temporal patterns in children’s purported past-life memories: Shorter intervals following unexpected deaths. Psychology of Consciousness: Theory, Research, and Practice. Publikacja internetowa przed przypisaniem do numeru.

Tucker, J. B. (2008). Children’s reports of past-life memories: A review. Explore, 4(4), 244–248.

Tucker, J. B. (2025). What do the cases of the reincarnation type tell us about the mind beyond the brain? International Review of Psychiatry, 37(2), 167–173.

Dodatkowy materiał źródłowy

University of Virginia, Division of Perceptual Studies. (2026). New research: Shorter intervals between death and birth follow unexpected deaths in children’s purported past-life memories.

Sadeghi, S., Pehlivanova, M., & Cozzolino, P. J. (2026). Data and analysis code for A large-scale analysis of temporal patterns in children’s purported past-life memories. Zenodo.

Share this content:

Chcesz porozmawiać o swojej sytuacji?

Umów 45-minutową konsultację psychologiczną online dla dorosłych z Robertem J. Błaszczykiem.

Sprawdź terminy i umów konsultację

Psycholog.CLICK

Pomóż tworzyć kolejne rzetelne materiały

Psycholog.CLICK pozostaje bezpłatny i dostępny dla każdego. Jeśli ten artykuł był dla Ciebie wartościowy, możesz wesprzeć dalszy rozwój serwisu i powstawanie kolejnych publikacji.

Psycholog.CLICK remains free and accessible to everyone. If you found this article valuable, you can support the development of the website and future publications.

Wesprzyj Psycholog.CLICK Support Psycholog.CLICK
Umów konsultację online