Wczytywanie teraz

Dzieci pamiętają poprzednie życie? Co mówią badania

Robert J. Błaszczyk · psycholog i psychotraumatolog Sprawdź terminy konsultacji online

Kiedy małe dziecko opowiada o innej rodzinie, obcym domu albo śmierci, której nie mogło przeżyć, dorosły może poczuć coś więcej niż ciekawość. Pojawia się niepokój, czasem nadzieja, a przede wszystkim pytanie, skąd dziecko mogłoby to wiedzieć. Szczególnie gdy ktoś później odnajduje zmarłego człowieka, którego biografia przypomina opowieść.

Właśnie takie zgłoszenia od dziesięcioleci bada zespół Uniwersytetu Wirginii. Istnieją publikacje, dokumentacja i analizy statystyczne. Istnienie badań nie oznacza jednak, że rozstrzygnięto ich najważniejszą interpretację. Chcę pokazać, co jest przedmiotem obserwacji, co udało się policzyć i w którym miejscu wniosek o reinkarnacji wykracza poza uzyskane wyniki. Bez wyśmiewania pytania i bez sprzedawania pewności, której nie mamy.

Pytanie, z którym możesz się utożsamić

Panie Robercie, bardzo interesują mnie badania nad reinkarnacją. Chodzi mi o badania, a nie same domysły i przekonania. Wspominał Pan o ośrodku na Uniwersytecie Wirginii, gdzie naukowcy zajmują się małymi dziećmi twierdzącymi, że pamiętają wcześniejsze życie. Jak to wygląda w praktyce? Czy dzieci rzeczywiście podają informacje, które można sprawdzić? Natrafiłem też na publikację o krótszych odstępach między niespodziewaną śmiercią a narodzinami dziecka. Co właściwie wykazano i czy można już mówić o dowodach reinkarnacji?

Stanisław, 33 lata, Wrocław

Pytanie redakcyjne opracowane na podstawie tematu przekazanego do publikacji.

Własne pytanie do kolejnego artykułu możesz przesłać na psycholog@psycholog.click lub przez WhatsApp. Jeśli chcesz omówić swoją sytuację, możesz umówić konsultację psychologiczną online.

Tak, istnieje rzeczywisty program badawczy

Stanisławie, chodzi o Division of Perceptual Studies, w skrócie DOPS, jednostkę w strukturze wydziału medycznego Uniwersytetu Wirginii, związaną z psychiatrią i naukami neurobehawioralnymi. Powstała w 1967 roku z inicjatywy psychiatry Iana Stevensona. Badania dziecięcych relacji kontynuował między innymi psychiatra Jim B. Tucker. Zespół zajmuje się również innymi niezwykłymi doświadczeniami i pytaniem o związek świadomości z ciałem (DOPS, b.d.-a).

To ważne sprostowanie potocznego obrazu tej działalności. Nie chodzi o internetowy zbiór legend podpisany nazwą znanej uczelni. Jednocześnie afiliacja uniwersytecka nie zastępuje oceny dowodów. Uniwersytet może prowadzić badania nad hipotezą, której prawdziwości jeszcze nie wykazano.

W nauce bada się również zjawiska sporne, trudne do uchwycenia i obciążone ryzykiem błędu. Sens takiej pracy polega na sprawdzaniu, co wytrzymuje kontrolę. Warto więc oddzielić trzy kwestie. Czy istnieją dziecięce wypowiedzi tego rodzaju? Czy część szczegółów pasuje do biografii zmarłych? Czy przyczyną dopasowania jest przetrwanie osobistej świadomości? Każde następne pytanie wymaga mocniejszych dowodów niż poprzednie.

Zgłoszenie można udokumentować, nawet jeśli jego ostateczne wyjaśnienie pozostaje nieznane. Właśnie dlatego określenie „deklarowane wspomnienia poprzedniego życia” jest bardziej precyzyjne niż ogłoszenie, że badacze znaleźli czyjeś poprzednie wcielenie.

Co właściwie opowiadają dzieci

Według DOPS relacje często pojawiają się między drugim a piątym rokiem życia i zwykle słabną w okolicach wieku szkolnego. Mogą obejmować szczegóły dotyczące osób, miejsc i okoliczności śmierci. Badacze opisują również zachowania oraz znamiona, które porównują z informacjami o wskazanej zmarłej osobie. W części spraw uzyskują zgodności, w innych identyfikacja pozostaje niemożliwa (DOPS, b.d.-b).

Przedmiotem badania jest więc określony materiał. Wypowiedzi dziecka, relacje świadków, dokumenty i ewentualne powiązanie z konkretną biografią. Samo poczucie dziecka, że coś pamięta, nie pozwala jeszcze ustalić pochodzenia tej treści.

Dla oceny znaczenie ma szczegółowość. W hipotetycznym przykładzie zdanie o mieszkaniu w innym domu pasuje do niezliczonej liczby osób. Pełne nazwisko, nietypowy zawód i precyzyjny opis zdarzenia tworzą znacznie bardziej wymagający zestaw. Nadal trzeba sprawdzić, czy zapis powstał wcześniej, jak poszukiwano osoby i jak rozliczono pomyłki.

Podobnie jest ze znamieniem. Widoczną cechę ciała można sfotografować i porównać z dokumentacją. Zgodność lokalizacji nie wyjaśnia jednak sama siebie. Trzeba określić, jak dokładne podobieństwo uznajemy za trafienie, ile porównań wykonano i czy oceniał je ktoś nieznający oczekiwanego wyniku.

Najbardziej interesujące przypadki powinny otrzymywać najdokładniejszą dokumentację. Im niezwyklejsza wydaje się zgodność, tym większą wartość ma możliwość prześledzenia całej drogi do jej rozpoznania. Wrażenie niezwykłości jest początkiem pytania badawczego.

Najpierw zapis, później poszukiwanie

Wyobraź sobie dwa hipotetyczne przebiegi tej samej historii. W pierwszym rodzina poznaje biografię zmarłego, rozmawia z jego krewnymi, a dopiero potem spisuje wszystko, co dziecko miało wcześniej mówić. W drugim konkretne wypowiedzi zostają utrwalone przed rozpoczęciem poszukiwań. Obie historie mogą brzmieć podobnie w reportażu, lecz ich wartość dowodowa jest różna.

W pierwszej sytuacji trudno oddzielić pierwotną relację od informacji dopływających później. Nie trzeba zakładać oszustwa. Wystarczy, że dorosły uzupełni niejasne słowo, przypomni sobie zdanie w świetle nowego odkrycia albo połączy kilka wypowiedzi w jedną opowieść. Dlatego kolejność wydarzeń ma tak duże znaczenie.

Wcześniejszy zapis ogranicza możliwość późniejszego dopasowywania. Nie rozstrzyga jednak wszystkiego. Potrzebna jest jeszcze wiedza o wcześniejszych kontaktach rodzin, rozmowach w domu, dostępnych materiałach i sposobie zadawania pytań. Informacja mogła dotrzeć do dziecka zwykłą drogą, której dorosły nie zauważył.

Należałoby też zachować wszystkie wypowiedzi. Jeśli ktoś publikuje wyłącznie trafienia, odbiorca nie wie, ile szczegółów było błędnych lub zbyt ogólnych. Znaczenie zgodności zależy między innymi od liczby okazji do jej znalezienia. Jedno nazwisko sprawdzane w jednej wcześniej określonej miejscowości stawia inne wymagania niż rozległe poszukiwanie kogokolwiek podobnego.

Tak rozumiana dokumentacja chroni również dziecko. Nie musi ono dostarczać coraz bardziej niezwykłych szczegółów, żeby utrzymać zainteresowanie dorosłych. Można przyjąć wypowiedź, zapisać ją wiernie i pozwolić rozmowie się skończyć. Odpowiedzialność za ocenę dowodów pozostaje po stronie badających.

Badanie z 2026 roku dotyczyło konkretnego odstępu

Sadeghi, Pehlivanova i Cozzolino (2026a) opisali analizę 1678 przypadków z przypisaną zmarłą osobą. Według abstraktu większej niespodziewaności jej śmierci towarzyszył krótszy odstęp do narodzin dziecka. Mediany w skrajnych kategoriach wynosiły około 21 i 12 miesięcy. To różnica rzędu 40 do 45 procent. Zależność utrzymywała się w analizach uwzględniających pięć wybranych obszarów możliwych zniekształceń, między innymi przekonania rodzin i ich wzajemne powiązania.

To czas między dwiema datami zapisanymi w dokumentacji. Nie jest to wiek, w którym dziecko zaczyna opowiadać, ani odstęp między śmiercią a pierwszym wspomnieniem. Słowo „intermission” w tej pracy oznacza właśnie tak zdefiniowany przedział. Nie należy wkładać w nie dodatkowej wiedzy o tym, co miałoby dziać się ze świadomością.

Mediana również wymaga wyjaśnienia. Dzieli uporządkowane obserwacje na dwie połowy. Wynik 12 miesięcy nie oznacza, że każde dziecko z danej kategorii urodziło się rok po śmierci wskazanej osoby. Nie jest też terminem możliwym do zastosowania wobec konkretnej rodziny.

Procentowe porównanie median łatwo przerobić na zdanie, że po nagłej śmierci człowiek szybciej wraca na świat. Takie zdanie dodaje mechanizm, którego samo porównanie nie ustanawia. Trafny opis pozostaje skromniejszy i bardziej konkretny. W badanym archiwum dwie cechy dokumentowanych przypadków były ze sobą związane.

Moim zdaniem to wystarczający powód, żeby przyjrzeć się wynikowi. Nie trzeba najpierw uczynić z niego odpowiedzi na wszystkie pytania o śmierć, żeby uznać go za wart dalszego sprawdzania.

Trzeba jeszcze rozdzielić niespodziewaność śmierci i jej przyczynę. Te określenia nie są synonimami. W hipotetycznym przykładzie śmierć wskutek choroby może całkowicie zaskoczyć bliskich, jeśli wcześniej nic nie zapowiadało zagrożenia. O innej śmierci można wiedzieć z wyprzedzeniem, mimo że jej przyczyna nie należy do naturalnych. Potoczny obraz „nagłej, brutalnej śmierci” łączy kilka cech, które w analizie powinny pozostać rozdzielone.

Ma to znaczenie dla interpretacji psychologicznej. Hipoteza dotycząca zaskoczenia wymagałaby innych sprawdzeń niż hipoteza dotycząca przemocy. Sama nazwa kategorii nie tłumaczy, dlaczego miałaby wiązać się z odstępem między datami. Jeżeli ktoś zaczyna wyjaśniać wynik siłą emocji umierającego, powinien najpierw wskazać, jak te emocje zmierzono. W przeciwnym razie dodaje nową opowieść do istniejącego pomiaru.

Dużo rekordów nie oznacza jednakowo mocnych danych

Repozytorium autorów zawiera 2254 rekordy. Podzbiór z przypisaną osobą liczy 1678, lecz dane jednocześnie o odstępie i niespodziewaności śmierci są dostępne dla 1075 przypadków. Proste odtworzenie korelacji zgodnie z udostępnionym kodem daje około r = -0,13 dla logarytmicznie przekształconego odstępu. To słaby związek. Ponadto etykieta weryfikacji oznacza tu identyfikację osoby, a nie dowiedzenie reinkarnacji (Sadeghi i in., 2026b).

Te rozróżnienia zmieniają sposób czytania nagłówka. Liczba zgromadzonych rekordów, liczba rozpoznanych biografii i liczba kompletnych obserwacji w konkretnej analizie opisują różne rzeczy. Żadnej nie należy przedstawiać jako liczby udowodnionych wcieleń.

Słaba korelacja może być statystycznie istotna, szczególnie w dużej próbie. Nie ma w tym sprzeczności. Istotność dotyczy zgodności wyniku z określonym modelem statystycznym, a siła związku mówi, jak wyraźnie zmienne współwystępują. Żadna z tych miar nie jest procentowym prawdopodobieństwem prawdziwości reinkarnacji.

Braki danych także zasługują na uwagę. Chcielibyśmy wiedzieć, czy przypadki z kompletnymi datami różnią się od tych, w których informacji zabrakło. Sam brak nie unieważnia analizy. Ogranicza jednak możliwość bezwarunkowego przenoszenia jej wyniku na całe archiwum, a tym bardziej na wszystkich ludzi.

Udostępnienie danych i kodu jest zaletą, ponieważ umożliwia kontrolę obliczeń oraz zadawanie dokładniejszych pytań. Nie zastępuje kontroli historii zbierania materiału. Poprawnie policzona zależność nadal zależy od tego, jakie przypadki trafiły do zbioru i jak opisano ich cechy.

Wyobraź sobie także hipotetyczne, duże archiwum niezwykłych snów. Nawet gdy zawiera tysiące starannie spisanych relacji, nie dowiesz się z niego, jak często podobne sny występują w całej populacji, jeśli nie znasz zasad zgłaszania. Możesz natomiast szukać zależności wewnątrz zgromadzonego materiału. To użyteczne zadanie, pod warunkiem że nie zamienisz odpowiedzi na jedno pytanie w odpowiedź na inne. W przypadku dziecięcych relacji potrzebujemy podobnej dyscypliny.

Co kontrole wyjaśniają, a co pozostaje otwarte

Z abstraktu wynika również, że związek był silniejszy w rodzinach bez przekonań reinkarnacyjnych. To interesujące wyzwanie dla prostego wyjaśnienia, według którego całą prawidłowość wytwarza sama wiara rodziców (Sadeghi i in., 2026a).

Warto jednak uważać na słowo „całą”. Kultura obejmuje więcej niż odpowiedź na pytanie o wiarę. Znaczenie mogą mieć dostępne opowieści, stosunek do niezwykłych doświadczeń, sposoby rozmowy z dzieckiem i decyzja o zgłoszeniu sprawy. Brak jednego przekonania nie oznacza braku wszystkich takich wpływów.

Podobnie brak potwierdzenia konkretnego wyjaśnienia psychospołecznego nie stanowi automatycznego potwierdzenia wyjaśnienia metafizycznego. Pomiędzy nimi pozostaje możliwość niezmierzonych czynników, niedoskonałego kodowania i zwyczajnie niewystarczających informacji. To moja ocena granic rozumowania przyczynowego, a nie dodatkowy wynik tego badania.

Zastanowiłbym się też nad doborem zgłoszeń. Czy dramatyczna śmierć zwiększa szansę, że rodzina zapamięta historię i zgłosi ją badaczom? Czy łatwiej znaleźć odpowiednią biografię, gdy opowieść dotyczy niedawnego, głośnego wydarzenia? To pytania do sprawdzenia, nie ustalone przyczyny uzyskanego wyniku.

Za mocniejsze potwierdzenie uznałbym powtórzenie analizy w nowym, wcześniej zdefiniowanym zbiorze, z jawnymi zasadami kwalifikacji i udziałem niezależnego zespołu. Ponowne przeliczenie tych samych rekordów sprawdza rachunek. Replikacja na nowym materiale sprawdza, czy prawidłowość wykracza poza konkretny zbiór.

Dobre sprawdzenie musi dopuszczać wynik negatywny

Gdybym miał zaproponować dalszy kierunek badań, zacząłbym od zabezpieczenia relacji przed rozpoczęciem poszukiwań. Z datą, dokładnym brzmieniem i informacją, kto był obecny. Następnie oddzieliłbym osoby zbierające wypowiedzi od osób oceniających dopasowanie. Oceniający powinni, o ile to możliwe, nie wiedzieć, która biografia jest kandydatem wskazanym przez rodzinę. To propozycja wzmocnienia badania, a nie opis procedury zastosowanej we wszystkich sprawach DOPS.

Potrzebne byłyby też porównania z innymi biografiami, dobranymi według wcześniej opisanych zasad. Jeśli zestaw wypowiedzi pasuje równie dobrze do kilku osób, jego pozorna jednoznaczność maleje. Jeśli konsekwentnie pasuje do jednej znacznie lepiej niż do pozostałych, otrzymujemy bardziej konkretny wynik. Dopiero wtedy warto pytać o możliwe drogi przepływu informacji.

Przed poznaniem rezultatu należałoby ustalić, co uznajemy za zgodność, co za sprzeczność, a co za szczegół nieweryfikowalny. Przykładowo niewyraźnie wypowiedziane imię nie powinno być bez końca dopasowywane do kolejnych kandydatów. Wszystkie podjęte próby identyfikacji powinny pozostać w dokumentacji. Również te, które do niczego nie doprowadziły.

Chciałbym również widzieć informacje o kolejnych etapach sprawy. Czy po kontakcie między rodzinami pojawiły się nowe szczegóły? Czy dziecko zmieniło wypowiedź po zobaczeniu fotografii? Czy zapis odróżnia jego własne słowa od interpretacji tłumacza? Każdy taki moment pomaga ustalić, które elementy relacji są od siebie niezależne.

W badaniu odstępów czasowych warto z góry zapisać główną analizę, sposób potraktowania brakujących dat i zasady porównywania kategorii. Ułatwia to odróżnienie potwierdzenia wcześniejszej hipotezy od ciekawego odkrycia, które pojawiło się dopiero podczas przeglądania danych. Oba wyniki mogą mieć wartość, ale pełnią inną rolę.

Nie oczekuję jednego widowiskowego eksperymentu, który rozwiąże całą sprawę. Szukałbym kolejnych, niezależnych prób zawężających zakres możliwych wyjaśnień. Także zwolennik hipotezy reinkarnacyjnej powinien móc wskazać wynik, który osłabiłby jego przekonanie. Jeśli każde trafienie ją potwierdza, a każdą sprzeczność da się dopisać do tej samej historii, trudno poddać ją rzeczywistemu testowi.

Niezależność nie oznacza przy tym dobierania badaczy według tego, czy wierzą w życie po śmierci. Ważniejsze są dostęp do materiału, możliwość zakwestionowania sposobu kodowania i swoboda opublikowania odmiennego wyniku. Zespół sceptyczny również może popełnić błąd. Dlatego dobra procedura powinna ograniczać wpływ oczekiwań wszystkich stron, zamiast polegać na deklaracji czyjejś bezstronności.

Z takiej perspektywy szczegółowa krytyka nie jest zamknięciem dyskusji. Może wskazać dokładnie, jaki nowy materiał zmieniłby ocenę. Zamiast spierać się, czy opowieść brzmi wystarczająco niezwykle, można zapytać, czy jej najmocniejszy szczegół przetrwa porównanie wykonane bez znajomości oczekiwanej odpowiedzi. To pytanie prowadzi do pracy badawczej. Sama pewność którejkolwiek strony nie dostarcza podobnej możliwości sprawdzenia. Chciałbym, żeby właśnie na tym skupiała się rozmowa o kolejnych publikacjach. Wtedy zarówno interesująca zgodność, jak i nieudana próba jej odtworzenia mogą rzeczywiście zwiększać wiedzę.

Jak zwykła pamięć może stworzyć niezwykłą opowieść

Jednym z badanych mechanizmów jest monitorowanie źródła. Możemy pamiętać treść, a mylić się co do tego, czy sami coś przeżyliśmy, usłyszeliśmy, przeczytaliśmy lub wyobraziliśmy sobie. Johnson, Hashtroudi i Lindsay (1993) opisali ramy wyjaśniające takie pomyłki. Nie wymagają one świadomego kłamstwa.

Hipotetycznie dziecko może usłyszeć historię o pożarze, później ją sobie wyobrażać, a podczas rozmowy przedstawić fragment w pierwszej osobie. Rodzic może z kolei nie pamiętać, że opowiadał o zdarzeniu przy dziecku. To możliwy przebieg powstawania relacji, nie diagnoza konkretnego przypadku z archiwum.

Istnieją również eksperymenty dotyczące wpływu dorosłych. W badaniu Poole i Lindsaya (2001) dzieci w wieku od trzech do ośmiu lat uczestniczyły w pokazach, a następnie słuchały czytanej przez rodziców opowieści zawierającej także zdarzenia, których nie doświadczyły. Część później włączała fikcyjne elementy do własnych relacji. Badanie dotyczyło podatności na dezinformację, nie reinkarnacji.

Właśnie to ostatnie zastrzeżenie jest konieczne. Eksperyment pokazuje, że mechanizm może działać. Nie wykazuje, że wyjaśnia każdy nietypowy przypadek. Z drugiej strony wzruszająca szczerość dziecka nie pozwala tego mechanizmu wykluczyć. Szczerość dotyczy intencji mówiącego, a trafność pamięci dotyczy zgodności relacji z wydarzeniami.

Dlatego tak ważne jest badanie wcześniejszego kontaktu z informacją. Sam brak wspomnienia takiego kontaktu u dorosłych nie dowodzi, że kontakt nigdy nie nastąpił. Ale ogólne powołanie się na sugestię również nie zastępuje wykazania, jak miałaby ona zadziałać w konkretnej sprawie. Obydwie interpretacje potrzebują szczegółów.

Jak mocne jest całe pole badań

Moraes i współpracownicy (2022) objęli przeglądem zakresowym 78 publikacji. Opisy przypadków stanowiły 60 procent, a wywiad był dominującym podejściem metodologicznym. To przegląd sposobów prowadzenia badań, nie metaanaliza potwierdzająca reinkarnację. Pokazuje istnienie literatury i jej ograniczenia.

Opis przypadku może ujawnić ważne pytanie, zwłaszcza gdy dokumentacja jest szczegółowa. Znacznie trudniej na jego podstawie ustalić częstość zjawiska, porównać konkurencyjne przyczyny albo obliczyć, jak często podobne dopasowanie powstałoby bez postulowanego mechanizmu.

Także wiele przypadków nie staje się automatycznie eksperymentem. Jeśli podobny sposób rekrutowania i dokumentowania powtarza się w kolejnych sprawach, może powtarzać zarówno użyteczną obserwację, jak i ten sam rodzaj zniekształcenia. Dlatego liczy się zróżnicowanie metod oraz niezależność sprawdzeń.

Pozostaje jeszcze pytanie o osobową tożsamość. Nawet gdyby wykazano pozyskanie informacji bez znanej drogi przekazu, potrzebny byłby kolejny argument, żeby uznać, że dziecko jest tą samą osobą co zmarły. Informacja o czyimś życiu i ciągłość czyjegoś istnienia są odrębnymi twierdzeniami. Obecna dokumentacja nie upoważnia do ich swobodnego zamieniania.

Nie wyprowadzałbym z tej publikacji również daty własnych narodzin w kolejnym życiu, obietnicy spotkania z konkretną osobą ani wyjaśnienia obecnych lęków. To nowe, znacznie bardziej osobiste hipotezy, których opisany wynik nie testował.

Dziecko potrzebuje uważnego dorosłego

DOPS zaleca spokojne słuchanie, unikanie pytań sugerujących, wierne utrwalanie spontanicznych wypowiedzi i wspieranie dziecka w jego obecnym życiu. Sama taka relacja nie jest według ośrodka podstawą rozpoznania zaburzenia psychicznego (DOPS, b.d.-c).

W praktyce proponuję zacząć od dwóch działań. Po pierwsze, zapisz dokładne słowa wraz z datą i okolicznościami, oddzielając je od własnej interpretacji. W hipotetycznym przykładzie wypowiedź o „drugim domu” nie powinna zmienić się w notatce w informację, że dziecko pamięta poprzednią rodzinę. Zachowaj również pytanie, które poprzedzało odpowiedź.

Po drugie, pozwól dziecku samemu decydować, czy chce kontynuować. Nie organizuj przesłuchania przy rodzinie i nie nagradzaj coraz bardziej niezwykłej opowieści szczególną uwagą. Kiedy pojawia się lęk, można odpowiedzieć na emocję bez potwierdzania przyczyny. Na przykład powiedzieć, że widzisz jego przestraszenie i jesteś obok. To propozycja sposobu rozmowy, nie gotowa interwencja dla każdej sytuacji.

Chroniłbym także prywatność. Publiczne poszukiwanie zmarłego na podstawie nagrań dziecka może uruchomić lawinę interpretacji i kontaktów z obcymi osobami. Ewentualna konsultacja badawcza powinna obejmować jasne ustalenia dotyczące danych i kontaktu z rodziną. Dziecko nie ma obowiązku potwierdzać żadnego światopoglądu.

Zwróciłbym uwagę na jeszcze jedną granicę. Emocjonalna potrzeba dorosłego nie powinna stawać się zadaniem dziecka. Jeśli rodzic tęskni za zmarłą osobą, może szczególnie pragnąć, żeby opowieść prowadziła właśnie do niej. Samo dostrzeżenie tego pragnienia nie unieważnia relacji. Pomaga jednak zauważyć moment, w którym pytamy już po to, by otrzymać upragnioną odpowiedź. Wtedy warto przerwać poszukiwania i zadbać o własne emocje w rozmowie z innym dorosłym.

Jeżeli utrzymują się koszmary, silny lęk, problemy ze snem lub wyraźne pogorszenie codziennego funkcjonowania, same domowe notatki nie wystarczą. Warto skonsultować sytuację z pediatrą lub psychologiem pracującym z dziećmi. Pomoc powinna dotyczyć rzeczywistych trudności. Nie trzeba rozstrzygać ich metafizycznego pochodzenia, żeby zająć się cierpieniem.

Dlaczego regresja hipnotyczna nie rozstrzyga sprawy

Spontaniczne dziecięce wypowiedzi trzeba oddzielić od opowieści powstających podczas regresji. DOPS podkreśla, że nie wykorzystuje regresji hipnotycznej do tych badań. Opublikowane przez ośrodek stanowisko Stevensona wskazuje, że sugestia może kształtować takie narracje, a silna emocja nie potwierdza ich historycznej prawdziwości (DOPS, b.d.-d).

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie również dla dorosłego. Jeśli chcesz badać pochodzenie konkretnej informacji, procedura nastawiona na wytworzenie opowieści o wcześniejszym życiu nie zapewnia niezależnego sprawdzenia. Poczucie rozpoznania może być dla ciebie ważnym doświadczeniem, lecz pozostaje czymś innym niż dokument potwierdzający zdarzenie.

Warto też zapytać o dalsze losy badanych dzieci. Pehlivanova, Cozzolino i Tucker (2024) opisali obserwację 23 dorosłych wcześniej badanych w dzieciństwie. W tej niewielkiej grupie nie stwierdzono powszechnego, deklarowanego negatywnego wpływu tych doświadczeń na dorosłe życie. Autorzy podkreślili ograniczoną liczebność i możliwość selekcji uczestników. Wynik nie dowodzi ani pochodzenia wspomnień, ani braku trudności u każdej osoby.

Z perspektywy pomocy psychologicznej najważniejsze pozostaje więc to, jak człowiek funkcjonuje i czego potrzebuje. Nietypowej relacji nie należy automatycznie zamieniać w rozpoznanie choroby. Nie należy również używać jej jako gotowego wyjaśnienia wszystkich obecnych problemów.

Co możesz zrobić z następnym sensacyjnym nagłówkiem

Zanim uznasz, że naukowcy coś udowodnili, spróbuj zapisać jedno zdanie opisujące rzeczywisty pomiar. W tej pracy będzie to zależność między charakterystyką śmierci a odstępem między datami w wybranym archiwum. Jeśli nagłówek mówi o duszy, a pomiar dotyczy dat, zauważyłeś już dodatkowy krok interpretacyjny.

Następnie sprawdź chronologię dokumentacji i znaczenie używanych etykiet. Zapytaj, co konkretnie zweryfikowano, kiedy zapisano wypowiedź i które informacje pozostały nieznane. Jeżeli masz dostęp wyłącznie do abstraktu, zachowaj tę granicę. Sam korzystam tutaj z publicznego abstraktu, materiałów autorów oraz udostępnionych danych i kodu. Nie przedstawiam tego jako pełnej oceny niedostępnego tekstu publikacji.

Takie czytanie nie odbiera fascynacji. Pozwala ustalić, co właściwie cię fascynuje. Możesz uznać przypadek za zagadkowy, nie dopisując rozwiązania. Możesz zachować przekonania religijne, rozumiejąc, że konkretne badanie nie jest ich rozstrzygającym testem. Możesz także oczekiwać lepszych dowodów bez wyśmiewania dziecka czy rodzica.

Stanisławie, odpowiedź na twoje pytanie brzmi więc następująco. Badania istnieją i dostarczają materiału, który warto analizować. Wskazana praca opisuje prawidłowość statystyczną wymagającą dalszego sprawdzania. Nie ustanawia naukowego dowodu, że osobista świadomość przechodzi po śmierci do kolejnego dziecka. Najważniejsze pytanie pozostaje otwarte na poziomie wyjaśnienia tych relacji. Nie oznacza to, że każde proponowane wyjaśnienie ma równie mocne podstawy.

Najbardziej użyteczny następny krok to dokładniejsze przyjrzenie się dokumentacji jednego przypadku lub metodzie jednego badania. Wtedy dyskusja dotyczy sprawdzalnych szczegółów, a nie wyłącznie siły przekonań. Odpowiedź „tego jeszcze nie rozstrzygnięto” może być precyzyjnym wynikiem analizy, jeśli wiemy, czego brakuje do rozstrzygnięcia.

Jeśli temat śmierci, niepewności lub straty wiąże się z twoim osobistym obciążeniem, możesz umówić konsultację psychologiczną online albo napisać do mnie przez WhatsApp. Możemy przyjrzeć się temu, jak te pytania wpływają na twoje obecne życie.

Przeczytaj także

Czy spotkamy jeszcze tych, których kochaliśmy? Reinkarnacja, tęsknota i nauka wobec śmierci rozwija osobny wątek nadziei i żałoby, które często towarzyszą pytaniom o dalsze istnienie.

Robert J Błaszczyk

Psycholog · psychotraumatolog · dziennikarz · psychoedukator

Prowadzę konsultacje psychologiczne i psychotraumatologiczne online. Pomagam uporządkować trudności związane ze stresem, przeciążeniem emocjonalnym, relacjami i następstwami trudnych doświadczeń oraz ustalić możliwe kolejne kroki.

W pracy wykorzystuję psychoedukację, analizę funkcjonalną zachowania, dialog motywacyjny oraz elementy podejścia poznawczo-behawioralnego i skoncentrowanego na rozwiązaniach. Dobieram sposób pracy do sytuacji, potrzeb i celu konsultacji.

Łączę przygotowanie psychologiczne i psychotraumatologiczne, obejmujące suicydologię, z doświadczeniem dziennikarza, coacha, wykładowcy i eksperta komunikacji. Na Psycholog.CLICK przekładam wiedzę psychologiczną na zrozumiałe artykuły i praktyczne wskazówki.

Nie musisz mieć gotowej nazwy swojego problemu. Możemy zacząć od tego, co jest dla Ciebie trudne.

Umów konsultację w ZnanyLekarz
Napisz do mnie przez WhatsApp
Telefon kontaktowy +48 790 404 404.

Kiedy pytania o życie i śmierć dotykają twojej codzienności

Ciekawość badań nad świadomością może pozostać fascynującym zainteresowaniem. Czasem jednak pytania o dalsze istnienie splatają się z żałobą, lękiem przed śmiercią, bezsennością lub trudnością w zaakceptowaniu niepewności. Jeśli rozpoznajesz w tym własne doświadczenie, możesz porozmawiać ze mną o jego wpływie na twoje obecne życie.

Jestem Robert J Błaszczyk, psycholog i psychotraumatolog. Prowadzę konsultacje online dla dorosłych. Pomagam uporządkować emocje, przyjrzeć się obciążającym myślom i określić możliwe kolejne kroki. W rozmowie uwzględniam twoją sytuację, potrzeby i przekonania. Nie musisz wcześniej nazywać problemu ani przygotowywać gotowego wyjaśnienia swoich reakcji.

Możemy zacząć od tego, co najbardziej utrudnia ci sen, odpoczynek, relacje lub codzienne obowiązki. Konsultacja może być miejscem spokojnego przyjrzenia się stracie, napięciu i pytaniom, na które trudno znaleźć ostateczną odpowiedź. Zakres spotkania ustalimy w odniesieniu do twoich potrzeb.

Jeśli chcesz umówić rozmowę, wybierz dogodny termin w ZnanyLekarz. Krótkie pytanie organizacyjne możesz przesłać przez WhatsApp. Poniżej znajdziesz również moje artykuły i pozostałe kanały.

Umów konsultację w ZnanyLekarz
WhatsApp
E-mail ogólny · erben.pl@gmail.com
Psycholog.CLICK
Psychoedukacja.ORG
CBSP.PRO
TikTok · @psycholog.click
Facebook · Psycholog.CLICK
ERBEN.PL
Reporter.re
1244.yt
Publikacje i produkty · Naffy

Do children remember past lives? What research tells us

When a young child describes another family, an unfamiliar home or a death they could not have experienced, an adult may feel more than curiosity. There may be unease, sometimes hope, and one persistent question. How could the child know this? Especially if someone later identifies a deceased person whose biography resembles the account.

A University of Virginia research group has investigated such reports for decades. Publications, documentation and statistical analyses exist. Their existence does not mean the central interpretation has been established. I want to explain what researchers observe, what they have measured and where a claim about reincarnation goes beyond their results. The question deserves serious attention, without promises of certainty the evidence cannot provide.

A question you may relate to

Mr Robert, I am very interested in research into reincarnation. I mean research, rather than speculation and beliefs alone. You mentioned a University of Virginia unit where scientists study young children who claim to remember previous lives. How does this work? Do the children provide information that can actually be checked? I also found a paper about shorter intervals between unexpected deaths and children’s births. What did it establish, and can we already speak of evidence proving reincarnation?

Stanisław, 33, Wrocław

An editorial question developed from the topic submitted for publication.

You can send a question for a future article to psycholog@psycholog.click or through WhatsApp. To discuss your own circumstances, you can book an online psychological consultation.

Yes, there is an actual research programme

Stanisław, the unit is the Division of Perceptual Studies, or DOPS, within the University of Virginia School of Medicine’s Department of Psychiatry and Neurobehavioral Sciences. Psychiatrist Ian Stevenson founded it in 1967. Psychiatrist Jim B. Tucker was among those who continued investigating children’s accounts. The group also studies other extraordinary experiences and the relationship between consciousness and the body (DOPS, n.d.-a).

This corrects a common misconception. The work is more than an online collection of legends carrying a university’s name. University affiliation, however, cannot replace an assessment of the evidence. A university can investigate a hypothesis whose truth has yet to be established.

Science also examines disputed phenomena that are difficult to capture and vulnerable to error. The purpose is to discover what survives scrutiny. Three questions need separating. Do children make these statements? Do some details match deceased people’s biographies? Does the match result from personal consciousness surviving death? Each successive question requires stronger evidence.

A report can be documented while its ultimate explanation remains unknown. That is why “claimed past-life memories” is a more precise description than announcing that researchers have discovered someone’s previous incarnation.

What do the children actually describe?

According to DOPS, accounts often emerge between ages two and five and usually diminish around school age. They may contain details about people, places and deaths. Researchers also describe behaviours and birthmarks, comparing them with information about an identified deceased person. Some cases produce matches; in others, identification remains impossible (DOPS, n.d.-b).

The research therefore concerns particular material. Children’s statements, witnesses’ accounts, documents and a possible connection with a specific biography. A child’s sense of remembering something does not, by itself, establish where the content originated.

Specificity matters. In a hypothetical example, saying that you lived in another house could fit countless people. A full name, unusual occupation and precise description of an event make a more demanding combination. We still need to establish whether the statement was recorded beforehand, how the person was sought and how errors were counted.

The same applies to birthmarks. A visible physical feature can be photographed and compared with documentation. A match in location does not explain its own origin. We need a definition of an acceptable match, the number of comparisons attempted and an assessment by someone unaware of the expected result.

The most intriguing cases deserve the most detailed documentation. The more extraordinary a match appears, the more valuable a record of the entire identification process becomes. An impression of extraordinary significance begins a research question.

Record first, search afterwards

Imagine two hypothetical versions of the same story. In the first, a family learns a deceased person’s biography, speaks to their relatives and only then writes down everything the child supposedly said earlier. In the second, specific statements are recorded before the search begins. Both stories may sound similar in a documentary, but their evidential value differs.

In the first situation, separating the original account from later information is difficult. Fraud need not be involved. An adult might complete an unclear word, remember a sentence differently after a discovery or combine several statements into one narrative. The sequence of events therefore matters greatly.

An earlier record limits retrospective matching. It does not settle everything. We also need information about previous contact between families, conversations at home, available material and how questions were asked. Information may have reached the child through an ordinary route an adult overlooked.

Every statement should be retained. If only accurate details are published, readers cannot see how many were wrong or too general. The significance of a match depends partly on the opportunities to find one. Checking one name in a previously specified town presents a different challenge from searching widely for anyone resembling an account.

Documentation also protects the child. They need not supply increasingly extraordinary details to sustain adult interest. Adults can acknowledge a statement, record it faithfully and let the conversation end. Responsibility for assessing the evidence remains with investigators.

The 2026 study examined a specific interval

Sadeghi, Pehlivanova and Cozzolino (2026a) described an analysis of 1,678 cases with an identified deceased person. Their abstract reports an association between greater unexpectedness of that person’s death and a shorter interval until the child’s birth. Medians in the extreme categories were approximately 21 and 12 months, a difference of about 40 to 45 percent. The association persisted across analyses addressing five selected areas of potential bias, including family beliefs and connections between families.

This is an interval between two recorded dates. It is neither the child’s age when the statements begin nor the time between the death and the first reported memory. “Intermission” in this paper names that defined interval. The term supplies no additional knowledge about what consciousness might be doing during it.

The median also needs explanation. It divides ordered observations into two halves. A median of 12 months does not mean every child in that category was born a year after the identified person’s death. It cannot provide a timetable for a particular family.

A percentage comparison of medians can easily become a claim that people return to the world sooner after sudden deaths. That adds a mechanism the comparison itself does not establish. The accurate description is more limited and specific. Within this archive, two characteristics of documented cases were associated.

I consider that sufficient reason to examine the finding. It need not answer every question about death before it becomes worth investigating further.

Unexpectedness and cause of death must also be separated. They are not synonyms. In a hypothetical example, death from illness may completely surprise relatives if there was no previous indication of danger. Another death may be anticipated even though its cause is classified as unnatural. The everyday image of a “sudden, violent death” combines several characteristics that analysis should distinguish.

This matters psychologically. A hypothesis concerning surprise would require different tests from one concerning violence. A category’s name cannot explain why it should relate to the interval between dates. Anyone explaining the result through the dying person’s emotional intensity should first establish how that emotion was measured. Otherwise, a new narrative has been added to an existing measurement.

Many records do not mean equally strong data

The authors’ repository contains 2,254 records. The identified-person subset has 1,678, but 1,075 have both interval and death-unexpectedness data. Reproducing the correlation using the published code gives approximately r = -0.13 for the log-transformed interval, a weak association. Importantly, the verification label here means that a person was identified, not that reincarnation was proved (Sadeghi et al., 2026b).

These distinctions change how a headline should be read. The number of records, identified biographies and complete observations in a particular analysis describe different things. None should be presented as a count of proved incarnations.

A weak correlation can be statistically significant, especially in a large sample. There is no contradiction. Significance concerns the result’s compatibility with a specified statistical model; effect size describes how strongly variables are associated. Neither measure is the percentage probability that reincarnation is true.

Missing data also deserve attention. We would want to know whether cases with complete dates differ from those with missing information. Missingness does not automatically invalidate an analysis. It limits unconditional generalisation to the archive, and still more to humanity as a whole.

Sharing data and code is valuable because others can check calculations and ask more precise questions. It cannot replace scrutiny of how the material was collected. A correctly calculated association still depends on which cases entered the archive and how their characteristics were recorded.

Imagine a hypothetical large archive of unusual dreams. Thousands of carefully recorded accounts would not establish their population prevalence without information about how reports were submitted. You could still investigate associations within that material. That is useful, provided an answer to one question does not become an answer to another. Children’s accounts require the same discipline.

What the checks address and what remains open

The abstract also reports a stronger association in families without reincarnation beliefs. This challenges a simple explanation attributing the entire pattern to parental belief alone (Sadeghi et al., 2026a).

The word “entire” matters. Culture includes more than an answer about belief. Available narratives, attitudes to unusual experiences, conversations with children and decisions to contact researchers may also matter. The absence of one belief does not establish the absence of all these influences.

Likewise, failure to confirm a particular psychosocial explanation does not automatically confirm a metaphysical one. Unmeasured factors, imperfect coding and insufficient information remain possible. This is my assessment of the limits of causal reasoning, not an additional finding from the study.

I would also ask about report selection. Could a dramatic death make a family more likely to remember an account and submit it? Could a matching biography be easier to find when a story concerns a recent, widely reported event? These are questions for investigation, not established causes of the result.

Stronger support would involve repeating the analysis in a new, predefined dataset, with transparent inclusion criteria and an independent team. Recalculating the same records checks the arithmetic. Replication using new material tests whether the pattern extends beyond a particular collection.

A meaningful test must allow a negative result

If I were proposing further research, I would begin by preserving accounts before any search, with dates, exact wording and a record of who was present. I would then separate those collecting statements from those assessing matches. Wherever possible, assessors should not know which biography the family has nominated. This is a proposal for stronger investigation, not a description of every DOPS procedure.

Comparisons with other biographies would also be needed, selected using previously stated rules. If a set of statements fits several people equally well, its apparent uniqueness diminishes. If it consistently fits one person substantially better, the result becomes more specific. We can then examine possible information pathways.

Before learning the outcome, researchers should define agreement, contradiction and unverifiable detail. An indistinctly spoken name, for example, should not be endlessly adjusted to fit successive candidates. Every identification attempt should remain documented, including those that lead nowhere.

I would also want a record of later developments. Did new details emerge after contact between families? Did the child alter a statement after seeing photographs? Does the record distinguish the child’s words from a translator’s interpretation? Each moment helps establish which parts of an account are independent.

For interval research, the main analysis, treatment of missing dates and category comparisons should be specified beforehand. This helps distinguish confirmation of an earlier hypothesis from an interesting discovery made while exploring the data. Both can be valuable, but they play different roles.

I do not expect one spectacular experiment to resolve everything. I would look for successive independent investigations that narrow the possible explanations. Supporters of reincarnation should also be able to identify a result that would weaken their confidence. If every match confirms a hypothesis and every contradiction can be added to the same narrative, meaningful testing becomes difficult.

Independence does not mean choosing researchers according to their beliefs about survival after death. Access to the material, freedom to challenge coding and freedom to publish a different result matter more. Sceptical teams can make mistakes too. A sound procedure should limit everyone’s expectations rather than depend on declarations of impartiality.

Detailed criticism can therefore advance the discussion. It can specify what new material would change an assessment. Instead of arguing over whether a story sounds extraordinary enough, we can ask whether its strongest detail survives comparison by someone unaware of the expected answer. That question leads to research. Neither side’s certainty provides an equivalent check. I would like future discussion to focus on this, allowing both an intriguing match and an unsuccessful replication to increase knowledge.

How ordinary memory can produce an extraordinary account

One studied mechanism is source monitoring. We may remember content but misidentify whether we experienced, heard, read or imagined it. Johnson, Hashtroudi and Lindsay (1993) outlined a framework for understanding such errors. Deliberate lying is unnecessary.

Hypothetically, a child might hear about a fire, later imagine it and describe a fragment in the first person. A parent might forget discussing the event within earshot. This is one possible route to an account, not a diagnosis of an archival case.

Experiments also demonstrate adult influence. In Poole and Lindsay’s (2001) study, children aged three to eight attended demonstrations and then heard parents read a story containing events they had not experienced. Some subsequently incorporated fictional elements into their accounts. The experiment investigated misinformation, not reincarnation.

That qualification is essential. An experiment establishes that a mechanism can operate, not that it explains every unusual case. Equally, a child’s moving sincerity cannot exclude it. Sincerity concerns a speaker’s intentions; memory accuracy concerns agreement between an account and events.

Previous exposure to information therefore needs investigation. Adults’ failure to remember such exposure does not prove it never occurred. Conversely, invoking suggestion in general does not establish how it operated in a particular case. Both interpretations require details.

How strong is the broader research field?

Moraes and colleagues’ (2022) scoping review included 78 publications. Case reports comprised 60 percent, and interviews were the predominant methodological approach. This maps research methods; it is not a meta-analysis confirming reincarnation. It establishes the existence of a literature and identifies its limitations.

A detailed case report can reveal an important question. Establishing prevalence, comparing competing causes or calculating how often similar matches would arise without a proposed mechanism is much harder.

Many cases do not automatically become an experiment. Repeated recruitment and documentation practices can reproduce useful observations and the same potential bias. Different methods and independent scrutiny therefore matter.

Personal identity presents another question. Even if information acquisition without a known transmission route were established, a further argument would be needed to conclude that a child is the same person as someone who died. Information about a life and continuity of personal existence are distinct claims. Current documentation does not justify treating them as interchangeable.

Nor would I derive a date for my own next birth, a promise of reunion with a particular person or an explanation of present fears from this paper. These are new, much more personal hypotheses that the reported result did not test.

Children need attentive adults

DOPS recommends calm listening, avoiding leading questions, faithfully recording spontaneous statements and supporting the child’s present life. According to the unit, these accounts alone do not establish a mental health disorder (DOPS, n.d.-c).

In practice, I suggest two starting actions. First, record exact words, dates and circumstances separately from your interpretation. In a hypothetical example, a statement about “another house” should not become a note saying that the child remembers a previous family. Keep the question that preceded the answer too.

Second, let the child decide whether to continue. Avoid family interrogations or rewarding increasingly extraordinary accounts with special attention. When fear appears, acknowledge the emotion without confirming its proposed cause. You might say that you can see they are frightened and are there with them. This is a conversational suggestion, not a universal intervention.

I would protect privacy too. Publicly searching for a deceased person using recordings of a child can generate interpretations and approaches from strangers. Any research consultation should include clear arrangements concerning data and family contact. Children have no obligation to validate a worldview.

Another boundary matters. An adult’s emotional need should not become a child’s task. A bereaved parent may especially want an account to lead to someone they miss. Recognising that wish does not invalidate the account. It helps identify when questions are being asked to secure a desired answer. At that point, pausing the search and discussing your emotions with another adult may be helpful.

If nightmares, strong fear, sleep problems or noticeably impaired daily functioning persist, home notes are insufficient. Consult a paediatrician or a psychologist who works with children. Support should address actual difficulties. Their metaphysical origin need not be settled before distress is addressed.

Why hypnotic regression does not settle the issue

Spontaneous childhood statements must be distinguished from accounts produced during regression. DOPS emphasises that it does not use hypnotic regression for this research. Its published statement by Stevenson explains that suggestion can shape such narratives and intense emotion cannot establish historical accuracy (DOPS, n.d.-d).

This distinction matters for adults too. A procedure designed to generate a previous-life narrative cannot independently verify where particular information originated. A sense of recognition may be personally meaningful, but it differs from evidence documenting an event.

What happens to the children later also deserves attention. Pehlivanova, Cozzolino and Tucker (2024) followed up 23 adults previously investigated in childhood. Within this small group, widespread self-reported negative effects on adult life were not found. The authors highlighted limited sample size and possible participant selection. This establishes neither the memories’ origins nor the absence of difficulties in every individual.

Psychological support should therefore focus on functioning and needs. An unusual account should not automatically become a diagnosis. Nor should it provide a ready-made explanation for every present difficulty.

What to do with the next sensational headline

Before accepting that scientists have proved something, write one sentence describing the actual measurement. Here, it concerns an association between death characteristics and a recorded date interval within a selected archive. If the headline concerns a soul while the measurement concerns dates, you have identified an additional interpretive step.

Next, check the documentation’s chronology and the meaning of its labels. Ask what was verified, when statements were recorded and what remains unknown. If only the abstract is available, preserve that boundary. Here I use the public abstract, author materials and shared data and code. I am not presenting this as a full assessment of the inaccessible paper.

This approach preserves curiosity while clarifying its object. You can regard a case as puzzling without supplying its solution. You can retain religious beliefs while understanding that one study is not a decisive test of them. You can also require better evidence without ridiculing a child or parent.

Stanisław, research exists and provides material worth examining. The paper describes a statistical pattern requiring further investigation. It does not establish scientific proof that personal consciousness passes into another child after death. The central question remains unresolved at the level of explaining these accounts. That does not mean every proposed explanation has equally strong support.

The most useful next step is a closer examination of one case’s documentation or one study’s methods. Discussion then concerns checkable details rather than confidence alone. “This has not yet been resolved” can be a precise analytical conclusion when we understand what resolving it would require.

If questions about death, uncertainty or loss are personally burdensome, you can book an online psychological consultation or contact me on WhatsApp. We can explore how these questions affect your present life.

Read also

Czy spotkamy jeszcze tych, których kochaliśmy? Reinkarnacja, tęsknota i nauka wobec śmierci explores the related but distinct themes of hope and grief accompanying questions about continued existence, in Polish.

Robert J Błaszczyk

Psychologist · psychotraumatology practitioner · journalist · psychoeducator

I provide online psychological consultations and consultations focused on the psychological impact of traumatic experiences. I help people make sense of stress, emotional overload, relationship difficulties and the effects of distressing experiences, and identify possible next steps.

My work draws on psychoeducation, functional behavioural analysis, motivational interviewing, and elements of cognitive behavioural and solution-focused approaches. I adapt the approach to the person’s circumstances, needs and the purpose of the consultation.

I combine my background in psychology and psychotraumatology, including suicidology, with my experience as a journalist, coach, lecturer and communication specialist. Through Psycholog.CLICK, I turn psychological knowledge into accessible articles and practical guidance.

You do not need to have a name for your difficulty. We can start with what you are finding hard.

Book a consultation via ZnanyLekarz
Contact me on WhatsApp
Contact number +48 790 404 404. Please confirm consultation language options when booking.

When questions about life and death affect everyday living

Research into consciousness can be a fascinating interest. Sometimes, however, questions about continued existence become intertwined with grief, fear of death, sleeplessness or difficulty accepting uncertainty. If this reflects your experience, you can talk with me about its impact on your present life.

I am Robert J Błaszczyk, a psychologist and psychotraumatology practitioner. I provide online consultations for adults. I help people make sense of emotions, examine burdensome thoughts and identify possible next steps. Your circumstances, needs and beliefs matter in that conversation. You do not need a name for the problem or a complete explanation of your reactions before we begin.

We can start with whatever most affects your sleep, rest, relationships or everyday responsibilities. A consultation can provide space to examine loss, tension and questions that resist final answers. We will agree the scope of the meeting around your needs.

To arrange a conversation, choose an appointment via ZnanyLekarz. You can send brief practical questions through WhatsApp. Please confirm consultation language options when booking. My articles and other channels are also listed below.

Book a consultation via ZnanyLekarz
WhatsApp
General email · erben.pl@gmail.com
Psycholog.CLICK
Psychoedukacja.ORG
CBSP.PRO
TikTok · @psycholog.click
Facebook · Psycholog.CLICK
ERBEN.PL
Reporter.re
1244.yt
Publications and products · Naffy

Division of Perceptual Studies, University of Virginia. (b.d.-a). Division of Perceptual Studies.

Division of Perceptual Studies, University of Virginia. (b.d.-b). Children who report memories of past lives.

Division of Perceptual Studies, University of Virginia. (b.d.-c). Advice to parents of children who are spontaneously recalling past life memories.

Division of Perceptual Studies, University of Virginia. (b.d.-d). Concerns about hypnotic regression.

Johnson, M. K., Hashtroudi, S., & Lindsay, D. S. (1993). Source monitoring. Psychological Bulletin, 114(1), 3-28.

Moraes, L. J., Barbosa, G. S., Castro, J. P. G. B., Tucker, J. B., & Moreira-Almeida, A. (2022). Academic studies on claimed past-life memories: A scoping review. EXPLORE, 18(3), 371-378.

Pehlivanova, M., Cozzolino, P. J., & Tucker, J. B. (2024). Impact of children’s purported past-life memories: A follow-up investigation of American cases. Frontiers in Psychology, 15, Article 1473340.

Poole, D. A., & Lindsay, D. S. (2001). Children’s eyewitness reports after exposure to misinformation from parents. Journal of Experimental Psychology: Applied, 7(1), 27-50.

Sadeghi, S., Pehlivanova, M., & Cozzolino, P. J. (2026a). A large-scale analysis of temporal patterns in children’s purported past-life memories: Shorter intervals following unexpected deaths. Psychology of Consciousness: Theory, Research, and Practice.

Sadeghi, S., Pehlivanova, M., & Cozzolino, P. J. (2026b). Data and analysis code for „A large-scale analysis of temporal patterns in children’s purported past-life memories: Shorter intervals following unexpected deaths” [Zbiór danych i kod analityczny, wersja 1]. Zenodo.

Share this content:

Chcesz porozmawiać o swojej sytuacji?

Umów 45-minutową konsultację psychologiczną online dla dorosłych z Robertem J. Błaszczykiem.

Sprawdź terminy i umów konsultację

Psycholog.CLICK

Pomóż tworzyć kolejne rzetelne materiały

Psycholog.CLICK pozostaje bezpłatny i dostępny dla każdego. Jeśli ten artykuł był dla Ciebie wartościowy, możesz wesprzeć dalszy rozwój serwisu i powstawanie kolejnych publikacji.

Psycholog.CLICK remains free and accessible to everyone. If you found this article valuable, you can support the development of the website and future publications.

Wesprzyj Psycholog.CLICK Support Psycholog.CLICK
Umów konsultację online