Kryzys samobójczy – jak rozpoznać zagrożenie i pomóc?

Pytanie, z którym możesz się utożsamić

Bliska mi osoba mówi, że nie widzi sensu życia i że wszystkim byłoby bez niej łatwiej. Boję się zapytać wprost o samobójstwo, żeby nie pogorszyć sytuacji. Jak rozpoznać realne zagrożenie i co zrobić, kiedy nie wiem, czy to rozpacz, wołanie o pomoc czy bezpośrednie niebezpieczeństwo?

Pytanie opracowane na potrzeby poradnika.

O kryzysie samobójczym trzeba mówić spokojnie, konkretnie i bez mitów. Pytanie wprost o myśli samobójcze nie „podsuwa pomysłu”. Może natomiast przerwać samotność i pozwolić ocenić, czy potrzebna jest natychmiastowa pomoc. Nie każda wypowiedź o śmierci oznacza ten sam poziom ryzyka, ale każda zasługuje na potraktowanie serio.

Jeżeli ktoś podejmuje próbę, ma przygotowany sposób działania, dostęp do niebezpiecznych środków, nie odpowiada albo jego życie może być bezpośrednio zagrożone, zadzwoń pod 112. Nie zostawiaj tej osoby samej.

Kryzys samobójczy nie ma jednej twarzy

Nie istnieje pojedynczy test, gest ani zdanie, które pozwala z całkowitą pewnością przewidzieć zachowanie samobójcze. Ryzyko powstaje zwykle z połączenia wielu czynników: dotkliwego cierpienia, poczucia beznadziejności, osamotnienia, kryzysu życiowego, zaburzeń psychicznych, używania substancji, przemocy, straty lub wcześniejszych prób. Czynniki ryzyka nie są jednak wyrokiem, a czynniki ochronne nie dają stuprocentowej gwarancji.

Dlatego mniej użyteczne jest pytanie „czy ta osoba wygląda na kogoś, kto może to zrobić?”, a bardziej: co mówi, co się ostatnio zmieniło, czy ma plan, dostęp do środków i czy potrafi przyjąć pomoc.

Sygnały, których nie należy bagatelizować

• mówienie o śmierci, zniknięciu, byciu ciężarem albo braku przyszłości;
• szukanie sposobu odebrania sobie życia lub gromadzenie środków;
• pożegnania, rozdawanie ważnych rzeczy, porządkowanie spraw w nietypowy sposób;
• gwałtowne wycofanie, utrata zainteresowań, bezsenność lub skrajne pobudzenie;
• nasilenie używania alkoholu albo innych substancji;
• nagły spokój po okresie ciężkiego kryzysu, zwłaszcza gdy towarzyszą mu pożegnania;
• wcześniejsze próby samobójcze lub samouszkodzenia.

Pojedynczy sygnał może mieć wiele wyjaśnień. Ich nagromadzenie, szybka zmiana zachowania albo konkretny plan wymagają pilnej reakcji.

Jak zapytać wprost

Nie potrzeba idealnych słów. Możesz powiedzieć:

„Widzę, że bardzo cierpisz. Kiedy mówisz, że nie chcesz żyć, martwię się o ciebie. Czy myślisz o odebraniu sobie życia?”

Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, zapytaj spokojnie, czy osoba ma plan, przygotowała środki i kiedy zamierza działać. To nie jest przesłuchanie. To rozpoznanie bezpieczeństwa. Nie obiecuj zachowania tajemnicy, jeśli istnieje zagrożenie życia.

Trzy poziomy reakcji

Czego nie mówić

Unikaj zdań: „inni mają gorzej”, „weź się w garść”, „nie zrobisz tego”, „pomyśl o rodzinie”. Nie wdawaj się także w filozoficzny spór o sens życia. W ostrym kryzysie ważniejsze są obecność, bezpieczeństwo i kolejny możliwy krok.

Pomoc dostępna w Polsce

• 112 – gdy życie lub zdrowie może być bezpośrednio zagrożone;
• 800 70 2222 – bezpłatne Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym;
• 116 123 – telefon wsparcia emocjonalnego dla osób dorosłych;
• 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.

Można również zgłosić się do najbliższego Centrum Zdrowia Psychicznego, ośrodka interwencji kryzysowej albo psychiatrycznej izby przyjęć. W nagłym zagrożeniu nie czekaj na prywatną konsultację ani wiadomość zwrotną.

Twój krok na najbliższe 24 godziny

Jeśli martwisz się o konkretną osobę, zapisz trzy informacje: co dokładnie powiedziała, co zmieniło się w ostatnich dniach i kto może fizycznie być przy niej. Następnie zapytaj wprost o bezpieczeństwo i wspólnie wykonajcie jeden telefon. Nie próbuj samotnie pełnić roli całego systemu ratunkowego.

Przeczytaj także

• Po samobójstwie przyjaciela – jak przeżyć żałobę i poczucie winy
• Depresja – objawy, pomoc i sytuacje alarmowe
• Konsultacje psychologiczne online – jak wygląda spotkanie

Źródła

• World Health Organization: Suicide
• Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
• 116sos.pl – wsparcie dla osób dorosłych
• 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży