Kocham go, choć mnie rani. Jak działa trauma bonding
Możesz doskonale wiedzieć, że człowiek, z którym jesteś, Cię krzywdzi. Możesz pamiętać poniżające słowa, niespełnione obietnice, manipulacje i wieczory spędzone na płaczu. A mimo to wystarczy jedna jego wiadomość, przeprosiny albo odrobina dawnej czułości, żebyś ponownie zaczęła wierzyć, że wszystko może się zmienić.
Być może najbardziej niezrozumiałe jest dla Ciebie własne zachowanie. Przyjaciółka radzi odejść, rodzina nie rozumie, dlaczego nadal go bronisz, a Ty coraz częściej zadajesz sobie pytanie, którego boisz się wypowiedzieć.
Dlaczego tak bardzo kocham kogoś, przy kim tak bardzo cierpię?
Psychologia zna mechanizmy, które pomagają zrozumieć podobne doświadczenia. Jednym z nich jest przywiązanie traumatyczne, określane jako trauma bonding. Pojawia się ono w relacjach, w których bliskość i poczucie zagrożenia mogą się przeplatać, a nierównowaga sił utrudnia odzyskanie samodzielności.
Nie jest jednak prawdą, że każde silne przywiązanie do trudnego partnera oznacza trauma bonding. Nie każda bolesna relacja jest przemocowa. I nie każde uczucie do człowieka, który nas krzywdzi, jest nieautentyczne.
Najważniejsze pytanie brzmi inaczej. Czy możesz kochać tego człowieka, nie rezygnując z prawa do bezpieczeństwa, godności i własnych decyzji?
Pytanie, z którym możesz się utożsamić
Dzień dobry. Jestem kobietą i od dłuższego czasu tkwię w trudnej, wyniszczającej relacji z toksycznym partnerem. Zauważam u siebie mechanizmy przypominające syndrom sztokholmski. Mimo lekceważenia, manipulacji i zranień czuję do niego silne przywiązanie, usprawiedliwiam jego zachowania, boję się odejścia, a nawet odczuwam potrzebę bronienia go przed innymi.
Jak odróżnić głębokie przywiązanie traumatyczne od autentycznego uczucia? Jak bezpiecznie przerwać ten cykl i odzyskać sprawczość bez poczucia winy?
Pytanie czytelniczki poddane skróceniu redakcyjnemu z zachowaniem jego zasadniczego znaczenia.
Dziękuję za opisanie doświadczenia, o którym wielu osobom bardzo trudno mówić. Jeśli chcesz przesłać własne pytanie, możesz napisać na psycholog@psycholog.click, skontaktować się przez WhatsApp albo umówić konsultację psychologiczną online. Jeżeli istnieje ryzyko, że partner kontroluje Twoją korespondencję, najpierw zadbaj o bezpieczny sposób kontaktu.
Dlaczego człowiek zaczyna bronić osoby, która go krzywdzi
Zacznę od fragmentu Twojej wiadomości, który uważam za szczególnie istotny.
Piszesz, że usprawiedliwiasz partnera i bronisz go przed innymi.
Z zewnątrz może to wyglądać na niezrozumiałą lojalność. Ktoś Cię poniża, a Ty wyjaśniasz, że miał ciężki dzień. Ktoś przekracza Twoje granice, a Ty przekonujesz otoczenie, że w rzeczywistości jest wrażliwym, dobrym człowiekiem. Ktoś wielokrotnie Cię zawodzi, a Ty potrafisz przywołać dziesiątki sytuacji, kiedy zachował się wspaniale.
Takie zachowanie może mieć wiele przyczyn. Miłość, nadzieję, poczucie odpowiedzialności, obawę przed samotnością, zależność finansową, strach przed konsekwencjami rozstania. Czasami działa kilka mechanizmów jednocześnie.
W opublikowanym w 2026 roku przeglądzie Ximena Arriaga, Rachel Florkiewicz i Yiwen Gu opisują proces psychologicznego uwięzienia w krzywdzącym związku. Człowiek pragnie bezpieczeństwa, które zwykle wiąże z bliską relacją, ale właśnie ta relacja staje się źródłem zagrożenia.
Powstaje trudny do rozwiązania konflikt. Potrzeba bliskości pozostaje, podczas gdy doświadczenia podważają zaufanie do partnera.
Badaczki przedstawiają mechanizmy reinterpretowania, pomniejszania i usprawiedliwiania zachowań sprawcy. Takie sposoby rozumienia sytuacji mogą pomagać przetrwać wtedy, gdy odejście wydaje się niemożliwe lub niebezpieczne (Arriaga i in., 2026).
To istotne rozróżnienie.
Usprawiedliwianie partnera nie zawsze wynika z przekonania, że jego zachowanie jest właściwe. Bywa próbą zachowania psychicznej równowagi w sytuacji, w której przyjęcie pełnego obrazu relacji oznaczałoby konieczność zmierzenia się z bardzo trudnymi konsekwencjami.
Jeżeli przyznasz przed sobą, że bliska osoba stosuje przemoc, możesz stanąć wobec pytań o przyszłość, mieszkanie, dzieci, pieniądze, bezpieczeństwo albo samotność.
Czasami łatwiej wtedy uwierzyć, że sytuacja wcale nie jest tak poważna.
Nie traktowałbym jednak każdego usprawiedliwienia jako objawu zaburzenia. Ludzie w bezpiecznych związkach również tłumaczą zachowania partnerów i starają się rozumieć ich motywacje.
Znaczenie ma to, czy wyjaśnianie zachowania drugiego człowieka prowadzi do rozwiązania problemu, czy pozwala temu samemu problemowi trwać bez końca.
Trauma bonding. Skąd bierze się przywiązanie do osoby, która zadaje cierpienie
Termin traumatic bonding funkcjonuje w literaturze psychologicznej od dziesięcioleci.
Donald Dutton i Susan Painter badali, w jaki sposób nierównowaga władzy oraz naprzemienne doświadczanie krzywdzenia i pozytywnego traktowania mogą wiązać się z silnym przywiązaniem do krzywdzącego partnera.
W badaniu opublikowanym w 1993 roku uczestniczyło 75 kobiet, które niedawno opuściły krzywdzące związki. U 50 występowała wcześniej przemoc fizyczna.
Badacze przeprowadzili wywiady i zastosowali kwestionariusze, a następnie oceniali związki między dynamiką wcześniejszej relacji, przywiązaniem, objawami pourazowymi i samooceną.
Wyniki wspierały przypuszczenie, że zmienność traktowania i różnice sił w relacji mogą mieć znaczenie dla utrzymywania się przywiązania także po rozstaniu (Dutton i Painter, 1993).
To ważne badanie historyczne, ale ma ograniczenia. Grupa była niewielka i specyficzna, a uzyskane związki nie dowodzą jednego uniwersalnego mechanizmu powstawania przywiązania u każdej osoby.
W praktyce opisany proces można wyjaśnić na hipotetycznym przykładzie.
Partner przez kilka dni krytykuje Cię, ignoruje albo wzbudza poczucie winy. Starasz się odzyskać jego zainteresowanie, analizujesz własne zachowanie, rezygnujesz z kolejnych potrzeb.
Nagle wszystko się zmienia.
Jest serdeczny, mówi o wspólnej przyszłości, obejmuje Cię, przeprasza. Przez chwilę odzyskujesz nadzieję i poczucie ulgi.
Ta ulga może być niezwykle silna, ponieważ następuje po okresie napięcia.
Po pewnym czasie krzywdzące zachowania wracają. Zaczynasz ponownie poszukiwać sposobu na odzyskanie bliskości.
W psychologii uczenia się istnieje mechanizm wzmacniania nieregularnego. Zachowania nagradzane w sposób nieprzewidywalny mogą utrzymywać się nawet wtedy, gdy pozytywne konsekwencje pojawiają się rzadko.
Nie oznacza to, że trauma bonding można w całości wyjaśnić jednym prawem uczenia się. Relacje międzyludzkie są znacznie bardziej skomplikowane. Znaczenie mają przywiązanie, lęk, historia związku, sytuacja życiowa, możliwe zagrożenie i zależności społeczne.
Jednak naprzemienność krzywdy i ulgi pomaga zrozumieć pewien paradoks.
Człowiek może zacząć odczuwać szczególną wdzięczność za zakończenie cierpienia wywołanego przez tę samą osobę.
Czy współczesna nauka potwierdza ten mechanizm
W 2026 roku Mags Lesiak i Loraine Gelsthorpe opublikowały badanie jakościowe dotyczące przywiązania w doświadczeniach powtarzającej się przemocy domowej.
Przeprowadziły wywiady z 18 kobietami, które doświadczały kolejnych krzywdzących relacji i utrzymującego się przywiązania do sprawców.
Autorki opisały wykorzystywanie bliskości, pozornego zrozumienia, własnej bezradności i naprzemiennego traktowania do podtrzymywania zależności.
Ich interpretacja wskazuje, że w niektórych przypadkach przywiązanie może być aktywnie wykorzystywane jako narzędzie sprawowania kontroli (Lesiak i Gelsthorpe, 2026).
To ważne przesunięcie perspektywy.
Zamiast zastanawiać się wyłącznie, dlaczego osoba krzywdzona nie potrafi odejść, zaczynamy pytać również, jakie zachowania partnera ograniczają jej zdolność do podejmowania niezależnych decyzji.
Trzeba jednak zachować ostrożność. Osiemnaście wywiadów dostarcza pogłębionej wiedzy o doświadczeniach uczestniczek, ale nie pozwala określić, jak często występuje dany mechanizm w całej populacji ani przypisywać każdemu sprawcy takich samych intencji.
Również w Twojej sytuacji nie mogę na podstawie wiadomości ustalić, czy partner świadomie organizuje manipulację, czy zachowuje się w inny sposób.
Można natomiast analizować konkretne zachowania i ich konsekwencje.
Nie trzeba znać ukrytej intencji drugiej osoby, żeby zauważyć, że powtarzające się poniżanie, zastraszanie, izolowanie albo odbieranie możliwości decydowania o sobie są zachowaniami krzywdzącymi.
Syndrom sztokholmski. Popularne określenie, które nie jest diagnozą
W swoim pytaniu przywołujesz syndrom sztokholmski.
Termin ten zwykle odnosi się do sytuacji, w których osoba poddawana zagrożeniu rozwija pozytywne uczucia wobec sprawcy, może identyfikować się z jego perspektywą lub go bronić.
Brzmi to podobnie do części doświadczeń opisywanych w przemocowych związkach. Nie są to jednak pojęcia tożsame.
W przeglądzie naukowym Namnyak i współpracownicy (2008) stwierdzili, że literatura poświęcona syndromowi sztokholmskiemu była bardzo ograniczona, opierała się głównie na opisach przypadków i nie dostarczała uzgodnionych, zwalidowanych kryteriów diagnostycznych.
Syndrom sztokholmski nie stanowi odrębnego, uznanego rozpoznania psychiatrycznego.
Również trauma bonding nie jest samodzielną jednostką diagnostyczną, którą można stwierdzić po zaznaczeniu kilku odpowiedzi w internetowym teście.
To pojęcie opisowe, pomagające analizować określony sposób powstawania i utrzymywania się zależności emocjonalnej.
Dlatego nie proponowałbym Ci poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy masz syndrom sztokholmski.
Znacznie użyteczniejsze będzie ustalenie, w jakim stopniu Twoje zachowania i decyzje pozostają pod wpływem lęku, zależności, nacisku oraz powtarzających się zranień.
Nazwa mechanizmu może pomóc Ci uporządkować doświadczenie. Nie powinna jednak stać się kolejną etykietą, przez którą zaczniesz oceniać samą siebie.
Czy to prawdziwa miłość, czy przywiązanie traumatyczne
Tutaj dochodzimy do najważniejszego fragmentu Twojego pytania.
Chcesz odróżnić autentyczne uczucie od trauma bonding.
Rozumiem, dlaczego potrzebujesz takiego rozstrzygnięcia. Mogłoby ono uporządkować sprzeczne emocje i ułatwić podjęcie decyzji.
Problem polega na tym, że psychologia nie dysponuje prostym, wiarygodnym testem, który potrafiłby oddzielić miłość od przywiązania powstałego w krzywdzącej relacji.
Oba doświadczenia mogą również współistnieć.
Możesz rzeczywiście kochać partnera, pamiętać wspólne szczęśliwe chwile, cenić jego cechy i jednocześnie pozostawać w relacji, która poważnie narusza Twoje bezpieczeństwo psychiczne.
Autentyczność Twojego uczucia nie rozstrzyga, czy związek jest zdrowy.
Proponuję zatem przyjrzeć się kilku różnicom.
Jak wygląda bliskość, kiedy nie towarzyszy jej przemocowa kontrola
W bezpiecznej relacji możesz mówić o niezadowoleniu bez obawy przed poniżeniem, zemstą albo zastraszaniem.
Możesz mieć własne kontakty, zainteresowania i poglądy. Nie musisz uzyskiwać zgody na codzienne decyzje ani stale udowadniać lojalności.
Konflikty oczywiście się zdarzają. Partnerzy bywają rozczarowani, popełniają błędy i czasem zachowują się nierozsądnie.
Różnica polega na tym, co dzieje się później.
Czy można rozmawiać o skutkach zachowania? Czy osoba, która zraniła, przyjmuje odpowiedzialność? Czy zmiana jest dostrzegalna także po zakończeniu konfliktu? Czy masz możliwość odmowy, niezależnie od tego, czy druga osoba jest zadowolona?
W związku, w którym dominuje lęk, odpowiedzi mogą wyglądać inaczej.
Zaczynasz przewidywać nastrój partnera, zanim wypowiesz własne zdanie. Zastanawiasz się, jak sformułować prośbę, żeby nie wywołać złości. Rezygnujesz z kontaktu ze znajomymi, bo nie chcesz tłumaczyć, z kim rozmawiałaś.
Coraz częściej Twoim najważniejszym celem staje się niedopuszczenie do kolejnego konfliktu.
To może być sygnał ograniczania Twojej swobody.
Nie jest nim natomiast sam fakt, że odczuwasz tęsknotę, zazdrość albo lęk przed utratą związku. Takie emocje mogą występować również w relacjach bez przemocy.
Najważniejszy pozostaje kontekst i rzeczywisty sposób traktowania Ciebie.
Cztery pytania warte spokojnego przemyślenia
Czy mogę powiedzieć „nie” i pozostać bezpieczna?
Nie chodzi o to, czy partner zawsze zgadza się z Twoją decyzją. Chodzi o to, czy szanuje Twoje prawo do jej podjęcia.
Czy po przeprosinach zmienia się zachowanie?
Słowa mogą przynosić ulgę, ale odpowiedzialność najlepiej oceniać na podstawie długotrwałych działań.
Czy mój świat staje się większy, czy coraz mniejszy?
Zwróć uwagę, czy związek wspiera Twoje relacje, pracę i samodzielność, czy stopniowo je ogranicza.
Czy tęsknię za tym człowiekiem, czy przede wszystkim za chwilami, kiedy przestaje mnie ranić?
To pytanie nie rozstrzyga, czy go kochasz. Pomaga natomiast zauważyć, jaką rolę odgrywa ulga po wcześniejszym napięciu.
Nie traktuj tych pytań jako testu diagnostycznego. Są sposobem uporządkowania obserwacji.
Kiedy problemem staje się kontrola, a nie sam konflikt
W psychologii i badaniach nad przemocą domową coraz większą uwagę poświęca się pojęciu coercive control, czyli kontroli przymusowej.
Chodzi o powtarzające się zachowania, które ograniczają autonomię drugiej osoby. Mogą obejmować izolację społeczną, kontrolowanie pieniędzy, telefonu, przemieszczania się, kontaktów oraz wykorzystywanie gróźb i upokorzeń.
Nie każda trudna rozmowa jest przejawem kontroli. Nie każda zazdrość jest przemocą.
Ale kiedy kolejne zachowania tworzą system, w którym jedna osoba stopniowo traci swobodę decydowania, problem wykracza poza zwyczajny konflikt partnerski.
Lohmann i współpracownicy (2024) opublikowali przegląd systematyczny i metaanalizę dotyczącą związków między kontrolą przymusową a zdrowiem psychicznym.
Badacze zidentyfikowali 68 prac, z których dane 45 mogły zostać uwzględnione w metaanalizach.
Stwierdzili umiarkowane związki między doświadczaniem kontroli przymusowej a objawami stresu pourazowego oraz depresji. Współczynniki korelacji wynosiły odpowiednio około 0,32 i 0,27.
Są to wyniki wskazujące na istotne współwystępowanie zjawisk, ale nie oznaczają, że każda kontrolowana osoba rozwinie zaburzenie psychiczne. Badania miały głównie charakter obserwacyjny i nie pozwalają z prostotą ustalić przyczynowości.
Wniosek pozostaje jednak znaczący.
Długotrwałe ograniczanie autonomii partnera wiąże się z realnymi kosztami psychicznymi.
Dlatego pytanie o zdrowie relacji powinno obejmować nie tylko intensywność emocji, lecz również zakres wolności, jaki w niej zachowujesz.
Dlaczego odejście wywołuje tak ogromny lęk
Nie chciałbym, żebyś interpretowała własny lęk jako dowód, że nie potrafisz żyć bez partnera.
Lęk przed odejściem może wynikać z różnych źródeł.
Pierwszym jest przywiązanie. Człowiek przyzwyczaja się do codziennej obecności drugiej osoby, jej głosu, rytmu życia, wspólnych planów i wyobrażenia przyszłości.
Drugim są poniesione inwestycje. Włożyłaś w relację czas, uczucia, wysiłek, być może pieniądze, a nawet zrezygnowałaś z innych możliwości. Rozstanie wymaga pogodzenia się z tym, że część tych starań nie doprowadziła do oczekiwanego rezultatu.
Trzecim źródłem może być niepewność. Czy poradzę sobie sama? Co pomyślą inni? Czy jeszcze kogoś pokocham? Czy on się zmieni, kiedy odejdę?
Czwartym, szczególnie istotnym, jest obawa przed zachowaniem partnera.
Jeżeli reaguje groźbami, prześladowaniem, zastraszaniem lub agresją, lęk przed rozstaniem może być racjonalną reakcją na rzeczywiste niebezpieczeństwo.
Nie wolno zatem wszystkich obaw tłumaczyć traumą, niską samooceną albo nieprawidłowym stylem przywiązania.
Czasami osoba pozostaje w krzywdzącej relacji dlatego, że zwyczajnie nie ma jeszcze bezpiecznej możliwości jej zakończenia.
Komisja opublikowana w „The Lancet Psychiatry” wskazuje, że doświadczenia przemocy partnerskiej wymagają uwzględnienia zarówno następstw psychicznych, jak i rzeczywistych uwarunkowań społecznych, ekonomicznych oraz bezpieczeństwa (Oram i in., 2022).
Psycholog powinien rozumieć oba obszary.
Zachęcanie osoby do odejścia bez sprawdzenia, co może się wydarzyć następnego dnia, bywa nieodpowiedzialne.
Kiedy partner staje się jednocześnie źródłem zagrożenia i ukojenia
Przywiązanie do drugiego człowieka pełni ważną funkcję. W trudnych chwilach szukamy bliskości, zrozumienia i wsparcia.
W relacji przemocowej może powstać szczególnie trudna sytuacja. Osoba, do której wcześniej zwracałaś się po pomoc, sama staje się źródłem lęku.
Jeżeli po okresach krzywdzenia pojawiają się przeprosiny, czułość i obietnice, możesz ponownie poszukiwać u niej pocieszenia.
Dutton i Painter (1993) opisywali znaczenie naprzemiennego traktowania, a Lesiak i Gelsthorpe (2026) zwróciły uwagę na wykorzystywanie przywiązania w procesach kontroli.
Nie oznacza to, że doświadczasz jakiegoś nieodwracalnego biologicznego uzależnienia od konkretnego człowieka.
Internetowe wyjaśnienia sprowadzające wszystko do dopaminy, oksytocyny albo jednego rzekomego mechanizmu uzależnienia są zbyt uproszczone.
Można jednak rozumieć, dlaczego utrata kontaktu bywa emocjonalnie dotkliwa nawet wtedy, gdy kontakt ten wiązał się z cierpieniem.
W Twoim życiu istnieje przecież nie tylko człowiek, którego chciałabyś opuścić.
Istnieje również obraz człowieka, z którym miałaś nadzieję spędzić przyszłość.
Odejście może oznaczać rozstanie z obydwoma.
Dlaczego nawet po podjęciu decyzji możesz za nim tęsknić
Wyobraźmy sobie hipotetyczną sytuację.
Kobieta kończy kilkuletni związek, w którym wielokrotnie doświadczała upokorzenia i manipulacji. Po rozstaniu przez kilka dni odczuwa ulgę.
Potem pojawia się tęsknota.
Przypomina sobie wakacje, wspólne śmiechy, intymność, chwile, kiedy partner był troskliwy. Zaczyna zastanawiać się, czy nie przesadziła i czy nie powinna dać mu jeszcze jednej szansy.
Czy tęsknota oznacza, że decyzja o rozstaniu była błędna?
Nie. Samo pojawienie się tęsknoty tego nie dowodzi.
Pamięć nie przechowuje relacji jako jednej, niezmiennej oceny. Możemy jednocześnie przypominać sobie bliskość i krzywdę.
W okresie osamotnienia pozytywne wspomnienia mogą stać się szczególnie wyraziste.
Zdarza się również, że poczucie straty wzmacnia pragnienie szybkiego zakończenia przykrych emocji. Powrót do znajomej osoby może wtedy wydawać się najprostszym sposobem odzyskania spokoju.
Ale decyzję o bezpieczeństwie związku warto podejmować na podstawie całego jego przebiegu, a nie wyłącznie emocji przeżywanych w jednym trudnym wieczorze.
Dlatego w pracy nad odzyskiwaniem samodzielności pomocne może być przygotowanie własnego, faktograficznego opisu relacji.
Nie po to, aby się zadręczać.
Po to, żeby tęsknota nie musiała pełnić funkcji jedynego doradcy.
Jak odzyskać kontakt z własną oceną rzeczywistości
Pierwszą praktyczną propozycją jest uporządkowanie doświadczeń.
Jeżeli możesz zrobić to bezpiecznie, zapisz kilka konkretnych sytuacji, które wzbudziły Twój niepokój.
Nie ograniczaj się do ogólnego zdania, że partner jest toksyczny.
Zanotuj, co się wydarzyło, jakie słowa padły, jak zareagowałaś, co wydarzyło się później i czy podobne zdarzenia się powtarzały.
Oddzielaj obserwacje od interpretacji.
Zamiast pisać, że partner chciał Cię zniszczyć, możesz zapisać, że przez określony czas obrażał Cię, a po Twojej prośbie o przerwanie rozmowy groził odejściem.
Pierwsze zdanie przypisuje mu intencję. Drugie opisuje zachowanie.
Ta różnica jest bardzo ważna.
Kiedy ktoś przez długi czas podważa Twoje wspomnienia, ocenę wydarzeń lub zdolność rozsądnego myślenia, uporządkowany zapis może pomóc Ci odzyskać orientację.
Nie traktuj jednak takich notatek jako dowodu klinicznego ani zamiennika profesjonalnej oceny sytuacji.
Pamiętaj również o bezpieczeństwie. Jeżeli partner kontroluje telefon, komputer, notatnik lub konto w chmurze, prowadzenie takiego zapisu może zwiększyć ryzyko. Wtedy lepiej porozmawiać z zaufaną osobą lub specjalistą przez bezpieczny kanał.
Nie musisz dokumentować krzywdzenia kosztem własnego bezpieczeństwa.
Odzyskiwanie sprawczości zaczyna się przed rozstaniem
Sprawczość często rozumiemy jako zdolność podjęcia wielkiej, ostatecznej decyzji.
W trudnej relacji warto spojrzeć na nią inaczej.
Może oznaczać odzyskiwanie małych obszarów życia, które stopniowo zostały podporządkowane oczekiwaniom partnera.
Zastanów się, czy masz swobodny dostęp do własnych pieniędzy, dokumentów, telefonu, kontaktów i informacji dotyczących wspólnych zobowiązań.
Czy możesz samodzielnie umówić wizytę lekarską? Spotkać się z przyjaciółką? Porozmawiać z kimś bez wyjaśniania treści rozmowy partnerowi?
Jeśli takie czynności wywołują obawę przed jego reakcją, nie traktowałbym tego jedynie jako problemu z asertywnością.
Może to oznaczać, że Twoja niezależność została rzeczywiście ograniczona.
Wtedy odzyskiwanie sprawczości powinno polegać na bezpiecznym zwiększaniu dostępnych możliwości.
Czasem pierwszym krokiem będzie rozmowa z kimś zaufanym. Czasem uzyskanie poufnej porady prawnej. Innym razem zorganizowanie dokumentów, pieniędzy albo miejsca, w którym można przenocować.
Nie wszystkie te działania należy podejmować samodzielnie.
Jeżeli obawiasz się przemocy, warto planować je ze specjalistą pomagającym osobom doznającym przemocy domowej.
Nie ma żadnego obowiązku udowadniania odwagi poprzez konfrontację z partnerem.
Powiedz jednej osobie prawdę, której dotąd nie mogłaś powiedzieć
W krzywdzących relacjach jednym z najbardziej obciążających doświadczeń bywa osamotnienie.
Czasami partner ogranicza kontakty z innymi. Czasami człowiek sam zaczyna się wycofywać, ponieważ nie chce słuchać kolejnych krytycznych uwag o związku albo tłumaczyć, dlaczego nadal w nim pozostaje.
Dlatego kolejnym krokiem może być odbudowanie jednej bezpiecznej relacji poza związkiem.
Nie musisz opowiadać wszystkim swojej historii.
Wystarczy osoba, która będzie potrafiła wysłuchać bez moralizowania i bez zmuszania Cię do natychmiastowego działania.
Możesz powiedzieć jej, że doświadczasz w związku rzeczy, które Cię ranią, boisz się odejścia i potrzebujesz wsparcia w przemyśleniu bezpiecznych możliwości.
Możesz też określić, czego na razie nie potrzebujesz.
Na przykład naciskania, oceniania Twoich wcześniejszych decyzji albo samodzielnego kontaktowania się tej osoby z partnerem.
To ważne, ponieważ nieprzemyślana interwencja otoczenia może czasami zwiększyć ryzyko.
Zaufana osoba może natomiast pomóc Ci ustalić sposób kontaktu w sytuacji zagrożenia, bezpieczne miejsce spotkania albo uzgodniony sygnał oznaczający potrzebę pomocy.
W zaleceniach Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących wspierania kobiet doznających przemocy podkreśla się znaczenie słuchania, szacunku dla decyzji osoby pokrzywdzonej, wzmacniania jej bezpieczeństwa i dostępu do wsparcia (WHO, 2014).
Pomoc ma zwiększać Twoje możliwości wyboru, a nie zastępować kontrolę partnera kontrolą ze strony innych ludzi.
Bezpieczne odejście wymaga czegoś więcej niż silnej woli
Ten fragment jest szczególnie ważny.
W internecie często można przeczytać, że wystarczy zakończyć relację, zablokować numer i nigdy więcej się nie odezwać.
Taka rada może być zbyt uproszczona, a czasami niebezpieczna.
W badaniu Campbell i współpracowników (2003), obejmującym przypadki zabójstw kobiet przez partnerów i grupę porównawczą kobiet doświadczających przemocy, do istotnych czynników ryzyka należały między innymi wcześniejsze groźby z użyciem broni, dostęp sprawcy do broni i rozstanie, zwłaszcza z kontrolującym partnerem.
Było to badanie amerykańskie. Jego wyników nie można mechanicznie przenosić na każdą polską relację ani wykorzystywać do wyliczania indywidualnego ryzyka na podstawie krótkiego opisu.
Dostarcza jednak ważnego uzasadnienia dla ostrożności.
Rozstanie może być okresem zwiększonego zagrożenia.
Jeżeli partner grozi Ci śmiercią, prześladuje Cię, wcześniej Cię dusił, używał przemocy fizycznej, posiada broń, grozi skrzywdzeniem dzieci albo jego zachowanie gwałtownie się nasila, nie organizuj rozstania jako samodzielnej konfrontacji.
Potrzebna jest pilna ocena bezpieczeństwa i kontakt z odpowiednimi służbami lub specjalistyczną pomocą.
Jeżeli bezpośrednio zagrożone jest życie lub zdrowie Twoje albo innych osób, dzwoń pod numer 112.
W Polsce działa również całodobowe Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”, telefon 800 120 002. Możesz uzyskać tam wsparcie psychologiczne i informacje o dostępnych formach pomocy.
Nie musisz czekać na przemoc fizyczną, żeby zgłosić potrzebę pomocy.
Plan bezpieczeństwa, który uwzględnia Twoją sytuację
Nie istnieje jeden bezpieczny scenariusz zakończenia przemocowej relacji. Inaczej będzie wyglądał plan kobiety mieszkającej osobno, inaczej osoby posiadającej wspólne dzieci, a jeszcze inaczej osoby zależnej finansowo od partnera.
Można jednak rozważyć kilka elementów.
Bezpieczny kontakt. Ustal z zaufaną osobą lub organizacją pomocową, w jaki sposób możesz porozumiewać się bez ryzyka, że partner pozna treść rozmowy.
Miejsce pobytu. Sprawdź, gdzie możesz przebywać, jeżeli pozostanie w domu stanie się niebezpieczne. Nie ujawniaj tego miejsca osobie, przed którą potrzebujesz ochrony.
Dokumenty i podstawowe rzeczy. Jeżeli jest to możliwe i bezpieczne, przygotuj dostęp do dokumentów, leków, środków finansowych i rzeczy niezbędnych dzieciom.
Bezpieczeństwo cyfrowe. Zastanów się, czy partner zna Twoje hasła, ma dostęp do kont albo widzi Twoją lokalizację. Nie zmieniaj wszystkiego impulsywnie na kontrolowanym urządzeniu. Niektóre zmiany ustawień mogą wywoływać powiadomienia i ujawnić przygotowania.
Wsparcie prawne. Dowiedz się, jakie możliwości ochrony przysługują Ci w konkretnej sytuacji, zwłaszcza jeśli macie wspólne mieszkanie, dzieci lub zobowiązania finansowe.
Polskie przepisy umożliwiają Policji wydanie w określonych sytuacjach natychmiastowych nakazów i zakazów chroniących osoby doznające przemocy domowej, między innymi dotyczących opuszczenia wspólnego mieszkania, zbliżania się i kontaktowania.
To oznacza, że osoba zagrożona nie zawsze musi sama wyprowadzać się z domu, aby uzyskać ochronę. Odpowiedni sposób działania zależy jednak od okoliczności i oceny zagrożenia przez właściwe służby.
Plan bezpieczeństwa nie jest zobowiązaniem do rozstania w konkretnym terminie.
Jest sposobem przygotowania możliwości działania na wypadek, gdyby sytuacja się pogorszyła albo gdy zdecydujesz się zakończyć relację.
Czy można przerwać kontakt i dlaczego to nie zawsze wystarcza
Ograniczenie kontaktu z byłym partnerem bywa pomocne, ponieważ zmniejsza liczbę sytuacji, w których pojawiają się kolejne naciski, obietnice lub manipulacje.
Ale tak zwane no contact nie jest uniwersalnym obowiązkiem ani formalną metodą leczenia trauma bonding.
Jeżeli macie wspólne dzieci, zobowiązania albo sprawy prawne, całkowite zerwanie kontaktu może być niemożliwe.
Wówczas można, po ocenie bezpieczeństwa, ustalić kontakt ograniczony do niezbędnych spraw, prowadzony w sposób udokumentowany lub przez odpowiednich pośredników.
Jeżeli natomiast partner reaguje na zerwanie kontaktu groźbami czy nękaniem, samo zablokowanie numeru nie stanowi wystarczającego planu ochrony.
Warto wtedy skorzystać z profesjonalnej pomocy i omówić dostępne środki prawne.
Chciałbym również podkreślić coś innego.
Nie musisz uzyskać od partnera zgody na swoje odejście ani doprowadzić do tego, żeby zrozumiał wszystkie Twoje argumenty.
W bezpiecznym związku rozmowa o rozstaniu może być ważną formą wzajemnego szacunku.
W relacji, w której występuje zastraszanie lub kontrola, nadrzędnym kryterium staje się bezpieczeństwo.
Nie każda historia musi zakończyć się ostatnią rozmową.
A jeśli on obiecuje, że się zmieni
Wiele osób pozostaje w trudnych związkach dlatego, że wierzy w możliwość zmiany.
Sama nadzieja nie jest irracjonalna. Ludzie potrafią zmieniać zachowania, uczyć się odpowiedzialności i korzystać z pomocy specjalistycznej.
Problem pojawia się wtedy, gdy nadzieja zastępuje ocenę rzeczywistych działań.
Przeprosiny mogą być szczere. Nie stanowią jednak same w sobie dowodu, że krzywdzenie się zakończyło.
Jeżeli partner deklaruje zmianę, warto zwracać uwagę, czy uznaje odpowiedzialność bez obwiniania Ciebie, zaprzestaje zachowań przemocowych, respektuje granice i dobrowolnie korzysta z adekwatnej pomocy.
Znaczenie ma długotrwała praktyka, a nie intensywność pojedynczej deklaracji.
Nawet rzeczywista zmiana drugiej osoby nie oznacza, że masz obowiązek pozostać w związku.
Istotna jest również forma pomocy.
Jeżeli w relacji występuje przemoc i kontrola, terapia par nie powinna być automatyczną odpowiedzią na problem. Wspólne sesje mogą narażać osobę krzywdzoną na odwet za ujawnienie trudnych doświadczeń albo wzmacniać pozorną symetrię odpowiedzialności.
W takim przypadku najpierw potrzebna jest indywidualna, bezpieczna ocena sytuacji. Osoba stosująca przemoc może wymagać specjalistycznych oddziaływań ukierunkowanych na zmianę jej zachowania.
Twoje bezpieczeństwo nie powinno zależeć od tego, czy partner zechce się zmienić.
Poczucie winy po odejściu. Dlaczego może się pojawić
Piszesz, że chciałabyś odzyskać sprawczość bez poczucia winy.
To bardzo zrozumiałe pragnienie, ale chciałbym zaproponować Ci nieco inną perspektywę.
Nie zawsze można sprawić, żeby poczucie winy zniknęło natychmiast po podjęciu właściwej dla siebie decyzji.
Możesz czuć się winna, ponieważ partner jest smutny, mówi, że go porzuciłaś, przypomina wspólne lata albo przekonuje, że bez Ciebie nie da sobie rady.
Możesz też obwiniać się za to, że zbyt długo pozostawałaś w związku.
Żadna z tych emocji nie stanowi automatycznego dowodu rzeczywistej winy.
Warto rozróżnić odpowiedzialność od poczucia odpowiedzialności.
Masz wpływ na własne zachowania i decyzje. Nie masz natomiast obowiązku kontrolowania wszystkich emocji drugiego dorosłego człowieka ani ponoszenia konsekwencji jego krzywdzących działań.
Jeżeli partner cierpi z powodu rozstania, jego cierpienie może być prawdziwe.
Nie oznacza to jednak, że powinnaś pozostawać w sytuacji, która Ci szkodzi.
Warto również przyjrzeć się temu, jak rozmawiasz sama ze sobą.
Zamiast pytać, dlaczego pozwoliłaś na tyle krzywdzenia, spróbuj ustalić, jakie warunki, obawy i nadzieje sprawiały, że trudno było podjąć inną decyzję.
To nie jest unikanie odpowiedzialności za własne życie.
To próba zrozumienia okoliczności, w których podejmowałaś decyzje, mając określoną wiedzę i określone możliwości.
Możesz odczuwać poczucie winy i jednocześnie nie rezygnować ze swojej granicy.
Nie musisz najpierw przestać się bać, tęsknić albo obwiniać, żeby zacząć chronić siebie.
Kiedy potrzebna jest pomoc psychologiczna
Pomoc specjalistyczna może być przydatna zarówno przed podjęciem decyzji o rozstaniu, jak i po jego zakończeniu.
Jeżeli masz trudności z oceną relacji, możesz podczas indywidualnej konsultacji uporządkować doświadczenia, przeanalizować mechanizmy zależności i omówić dostępne formy wsparcia.
Jeżeli doświadczasz nasilonego lęku, problemów ze snem, uporczywych wspomnień, obniżonego nastroju lub innych objawów, potrzebna może być pogłębiona ocena psychologiczna, a czasami również psychiatryczna.
Nie oznacza to, że samo doświadczenie trauma bonding stanowi diagnozę PTSD, depresji albo innego zaburzenia.
Nie każda osoba doświadczająca przemocy rozwija takie zaburzenia, a podobne objawy mogą mieć różne przyczyny.
Ważne, aby specjalista rozumiał dynamikę przemocy, nie obwiniał osoby pokrzywdzonej i nie sprowadzał problemu wyłącznie do trudności z asertywnością.
Jeżeli w związku występuje aktualne zagrożenie, konsultacja psychologiczna nie zastąpi planu bezpieczeństwa, interwencji kryzysowej, pomocy prawnej ani działania służb.
W przypadku przemocy pierwszeństwo ma ochrona życia i zdrowia.
A jeśli jeszcze nie jesteś gotowa odejść
Może się zdarzyć, że po przeczytaniu tego tekstu nadal będziesz kochać partnera.
Możliwe również, że nie podejmiesz decyzji o rozstaniu.
Nie oznacza to, że wszystko, co przeczytałaś, było bez znaczenia.
Być może zaczniesz uważniej rozpoznawać sytuacje, w których rezygnujesz z własnych potrzeb z obawy przed reakcją drugiej osoby.
Być może przestaniesz automatycznie usprawiedliwiać każde zachowanie partnera.
Być może wrócisz do kontaktu z kimś, z kim od dawna nie rozmawiałaś.
Albo po raz pierwszy skontaktujesz się z organizacją pomagającą osobom doznającym przemocy i zapytasz, jakie masz możliwości.
Żaden z tych kroków nie wymaga, żebyś wcześniej rozstrzygnęła wszystkie uczucia.
Nie zachęcałbym Cię do podejmowania ryzykownych prób sprawdzania partnera, prowokowania go ani demonstracyjnego stawiania granic w sytuacji, w której istnieje zagrożenie.
Jeżeli jednak możesz bezpiecznie poszerzać swoją niezależność, każde odzyskane źródło wsparcia zwiększa dostępne możliwości działania.
Psychologia nie powinna zamieniać się w kolejne źródło presji. Jej zadaniem jest pomóc Ci odzyskać zdolność rozpoznawania sytuacji i podejmowania własnych decyzji.
Czy można jeszcze zaufać sobie po takiej relacji
Długotrwałe lekceważenie i manipulacja mogą osłabiać zaufanie do własnych sądów.
Jeżeli przez wiele miesięcy słyszysz, że przesadzasz, błędnie interpretujesz wydarzenia albo sama odpowiadasz za zachowanie partnera, możesz z czasem coraz częściej kwestionować swoje reakcje.
W takich okolicznościach odbudowywanie sprawczości obejmuje również uczenie się ponownego traktowania własnych spostrzeżeń poważnie.
Nie oznacza to przekonania, że zawsze masz rację.
Każdy człowiek może popełnić błąd, źle odczytać sytuację albo zareagować zbyt emocjonalnie.
Chodzi o możliwość sprawdzenia własnej oceny bez automatycznego przyjmowania, że perspektywa partnera jest ważniejsza.
Pomocna może być rozmowa z neutralnym specjalistą, wspólne analizowanie faktów i stopniowe podejmowanie samodzielnych decyzji w tych obszarach życia, w których jest to bezpieczne.
Zaufanie do siebie nie musi wracać nagle.
Czasem rozwija się przez doświadczenie, że można wybrać coś dla siebie, a następnie zobaczyć, jakie były rzeczywiste konsekwencje.
Najważniejsza odpowiedź dla czytelniczki
Pytałaś, jak odróżnić autentyczne uczucie od przywiązania traumatycznego.
Odpowiem Ci możliwie jasno.
Możesz naprawdę kochać człowieka, z którym nie możesz bezpiecznie pozostawać.
Miłość i przywiązanie nie stanowią wystarczających kryteriów oceny związku. Potrzebne są jeszcze szacunek, dobrowolność, odpowiedzialność za zachowania oraz możliwość życia bez zastraszania i przymusowej kontroli.
To, że tęsknisz, bronisz partnera albo boisz się odejścia, nie rozstrzyga, czy łączy Was trauma bonding. Może natomiast wskazywać na potrzebę uważniejszego przyjrzenia się dynamice relacji i warunkom Twojego bezpieczeństwa.
Nie oczekiwałbym od Ciebie natychmiastowej obojętności.
Nie musisz przestać kochać partnera, żeby uznać, że określone zachowania są nieakceptowalne. Nie musisz również czekać, aż przestaniesz odczuwać winę, żeby zacząć odzyskiwać wpływ na własne życie.
Na początek proponuję jedno wykonalne działanie. W bezpiecznych warunkach porozmawiaj z zaufaną osobą lub specjalistą o tym, czego doświadczasz, i wspólnie oceń dostępne możliwości ochrony.
A potem przyjrzyj się dwóm pytaniom.
Gdybyś nie bała się konsekwencji odejścia, czego naprawdę chciałabyś dla siebie?
I co musi się zmienić, żebyś mogła podjąć decyzję bez strachu przed reakcją partnera?
Jeżeli chcesz uporządkować swoją sytuację, możesz umówić indywidualną konsultację psychologiczną online lub skontaktować się ze mną przez WhatsApp, o ile taki kontakt jest dla Ciebie bezpieczny. W przypadku przemocy i zagrożenia korzystaj przede wszystkim ze specjalistycznej pomocy kryzysowej i odpowiednich służb.
Przeczytaj także
Gaslighting. Jak zaufanie zamienia się w zwątpienie
O tym, jak powtarzające się podważanie doświadczeń może osłabiać zaufanie do własnej pamięci i oceny wydarzeń.
Po trudnej relacji. Dlaczego ciało nagle słabnie?
O stresie, wyczerpaniu i potrzebie odróżniania reakcji psychicznych od objawów wymagających diagnostyki medycznej.
Robert J Błaszczyk
Psycholog · psychotraumatolog · dziennikarz · psychoedukator
Prowadzę konsultacje psychologiczne i psychotraumatologiczne online. Pomagam uporządkować trudności związane ze stresem, przeciążeniem emocjonalnym, relacjami i następstwami trudnych doświadczeń oraz ustalić możliwe kolejne kroki.
W pracy wykorzystuję psychoedukację, analizę funkcjonalną zachowania, dialog motywacyjny oraz elementy podejścia poznawczo-behawioralnego i skoncentrowanego na rozwiązaniach. Dobieram sposób pracy do sytuacji, potrzeb i celu konsultacji.
Łączę przygotowanie psychologiczne i psychotraumatologiczne, obejmujące suicydologię, z doświadczeniem dziennikarza, coacha, wykładowcy i eksperta komunikacji. Na Psycholog.CLICK przekładam wiedzę psychologiczną na zrozumiałe artykuły i praktyczne wskazówki.
Nie musisz mieć gotowej nazwy swojego problemu. Możemy zacząć od tego, co jest dla Ciebie trudne.
Umów konsultację w ZnanyLekarz
Telefon kontaktowy +48 790 404 404.
Konsultacja psychologiczna online. Kiedy relacja odbiera Ci spokój
Czy coraz częściej zastanawiasz się, dlaczego pozostajesz w relacji, która sprawia Ci cierpienie? Czy trudno Ci odróżnić miłość od lęku przed utratą partnera? A może po zakończeniu związku nadal towarzyszą Ci tęsknota, poczucie winy lub potrzeba powrotu?
Takie doświadczenia zasługują na uważne zrozumienie, bez oceniania i pochopnego stawiania diagnoz.
Jestem psychologiem i psychotraumatologiem. Prowadzę indywidualne konsultacje psychologiczne online dla osób dorosłych.
Podczas konsultacji możemy przyjrzeć się mechanizmom przywiązania, trudnościom w stawianiu granic, przeciążeniu emocjonalnemu oraz możliwym sposobom odzyskiwania samodzielności. Możemy również uporządkować Twoje wątpliwości dotyczące relacji i omówić dalsze formy wsparcia.
Nie musisz wcześniej wiedzieć, czy doświadczasz trauma bonding. Nie musisz też przychodzić z gotową decyzją o rozstaniu.
Konsultacja online pozwala porozmawiać z miejsca, w którym możesz zapewnić sobie prywatność. W sytuacji aktualnej przemocy lub zagrożenia życia specjalistyczna interwencja kryzysowa i plan bezpieczeństwa mają pierwszeństwo przed zwykłą konsultacją.
Robert J Błaszczyk
Psycholog · psychotraumatolog · dziennikarz · psychoedukator
Umów konsultację w ZnanyLekarz
E-mail ogólny · erben.pl@gmail.com
I Love Him Even Though He Hurts Me. Understanding Trauma Bonding
You may know perfectly well that the person you are with is hurting you. You remember the humiliating remarks, broken promises, manipulation, and evenings spent crying. Yet one message, one apology, or a moment of tenderness can be enough to make you believe that things might finally change.
Perhaps the most confusing part is your own response.
Your friends tell you to leave. Your family cannot understand why you still defend him. You may find yourself repeating an explanation that you no longer entirely believe.
He is under pressure. He has had a difficult childhood. He did not really mean it. He can be wonderful when he wants to be.
And somewhere beneath those explanations lies a painful question.
Why do I feel so attached to someone who causes me so much suffering?
Psychology offers several ways to understand this experience. One is trauma bonding, a term used to describe strong attachments that can develop or persist in relationships marked by abuse, unequal power, and alternating experiences of harm and affection.
But the concept needs careful handling.
Not every painful relationship involves trauma bonding. Not every argument or disappointing experience amounts to abuse. And genuinely loving someone does not mean that the relationship is necessarily safe.
The question I consider most important is whether you can remain close to this person without surrendering your safety, dignity, and freedom to make your own decisions.
A question you may relate to
Hello. I am a woman who has been trapped in a difficult, emotionally exhausting relationship for a long time. I recognise patterns in myself that resemble Stockholm syndrome. Despite being repeatedly dismissed, manipulated, and hurt, I feel strongly attached to my partner. I justify his behaviour, feel terrified of leaving, and sometimes even defend him against other people.
How can I distinguish genuine love from trauma bonding? What practical steps can I take to break the cycle safely and regain control over my life without feeling guilty?
An edited and shortened reader’s question, preserving the essential meaning of her account.
Thank you for raising a question that many people find extremely difficult to discuss. If you would like to share your own experience, you can email psycholog@psycholog.click, contact me on WhatsApp, or arrange an online psychological consultation. If your partner might monitor your communications, prioritise finding a safe way to seek support.
Why we sometimes defend someone who hurts us
One detail in the reader’s account deserves particular attention.
She says she excuses her partner’s behaviour and feels compelled to defend him.
From the outside, this may appear contradictory. Someone treats you badly, yet you explain why he behaved that way. Someone ignores your needs, and you remind your friends that he is actually sensitive and caring. Someone repeatedly breaks promises, and you recall all the times he made you happy.
There are many possible reasons for this response.
Love may be one. Hope may be another. Financial dependence, social pressure, fear of loneliness, concern for children, and genuine fear of the partner’s reaction can all contribute.
The mechanisms are not mutually exclusive.
In a 2026 review, Ximena Arriaga, Rachel Florkiewicz, and Yiwen Gu examined what they describe as psychological entrapment in abusive relationships.
Their work addresses a fundamental conflict. Human beings seek security through attachment, yet the person who is supposed to provide that security may also become the source of harm.
The resulting tension can be difficult to tolerate.
The authors describe how victims may reinterpret, minimise, normalise, or justify abusive behaviour when leaving feels impossible or dangerous (Arriaga et al., 2026).
Such responses should not automatically be understood as irrational beliefs.
Sometimes they are ways of trying to maintain psychological stability in circumstances where acknowledging the full extent of the abuse would involve confronting frightening practical consequences.
If recognising the relationship as abusive means facing the prospect of losing your home, financial support, social connections, or physical safety, minimising the situation may offer temporary emotional relief.
That does not make the relationship safe.
It helps explain why recognising harm and being able to act upon that recognition are two different things.
Of course, people in healthy relationships also defend their partners and try to understand their mistakes.
The difference lies partly in whether understanding leads to accountability and change, or whether explanations repeatedly allow harmful behaviour to continue.
What traumatic bonding actually means
The concept of traumatic bonding has a longer research history than many social media discussions suggest.
In 1993, psychologists Donald Dutton and Susan Painter published an empirical study examining emotional attachment among women who had recently left abusive relationships.
The study involved 75 women, including 50 who had experienced physical violence.
Through interviews and questionnaires, the researchers investigated whether unequal power and intermittent mistreatment were associated with attachment to a former partner, trauma-related symptoms, and self-esteem.
Their findings supported aspects of traumatic bonding theory, particularly the importance of power differences and alternating positive and negative treatment (Dutton & Painter, 1993).
The study was important, but it had limitations.
The sample was relatively small, participants came from a specific population, and the findings cannot establish a universal explanation for everyone who feels attached to a harmful partner.
Nevertheless, the theory helps illuminate a common experience.
Consider a hypothetical relationship.
For several days, your partner criticises you, withdraws affection, or makes you feel responsible for his unhappiness.
You become increasingly anxious. You try to find out what you have done wrong. You apologise, change your behaviour, or stop expressing your needs.
Then, unexpectedly, he becomes affectionate.
He says he loves you. He promises things will be different. He returns to the warmth you remember from the beginning of the relationship.
You feel enormous relief.
For a while, you believe the problem has been resolved.
But the mistreatment returns, and you begin trying to recover that feeling of closeness once again.
Psychology describes intermittent reinforcement as a learning process in which behaviour may persist when positive outcomes occur unpredictably.
This provides a useful analogy, but it is not a complete scientific explanation of abusive attachment.
Human relationships involve attachment, identity, memory, financial circumstances, family responsibilities, social pressures, and safety concerns. No single learning mechanism explains them all.
Still, one uncomfortable possibility deserves attention.
Relief can feel extraordinarily powerful when it is provided by the person who created the distress.
What recent research adds to the picture
A study published in 2026 by Mags Lesiak and Loraine Gelsthorpe explored how attachment may be used in relationships involving repeated domestic abuse.
The researchers interviewed 18 women who had experienced recurring abuse and sustained emotional attachment to perpetrators.
Their analysis described how affection, apparent vulnerability, shared personal experiences, and alternating care and cruelty could contribute to emotional entrapment.
The authors interpreted some of these processes as the deliberate use of attachment to maintain control (Lesiak & Gelsthorpe, 2026).
This shifts attention toward an important question.
Instead of asking only why someone remains attached, we also need to examine the behaviour that restricts their ability to leave.
Does the partner undermine their confidence?
Does he isolate them from friends?
Does he make them responsible for his emotions?
Does he alternate intimidation with promises of affection?
The study offers valuable qualitative insights, but its small sample does not tell us how common each pattern is. Nor does it allow us to infer the intentions of any particular individual.
I cannot determine from one letter whether a specific partner is intentionally manipulating someone or whether other explanations contribute to his behaviour.
But we can assess observable actions.
Repeated humiliation, intimidation, threats, unwanted monitoring, or restrictions on personal freedom can be harmful regardless of the perpetrator’s private explanation.
Understanding motivation can be useful. It is not a prerequisite for recognising harm.
Stockholm syndrome is not a clinical diagnosis
The reader also mentions Stockholm syndrome.
The expression is commonly used to describe situations in which a person subjected to threat or captivity develops positive feelings toward the person responsible for the threat.
It is sometimes applied to abusive romantic relationships because the experiences may appear similar.
However, the concepts should not be treated as interchangeable diagnoses.
Namnyak and colleagues conducted a systematic examination of the literature and published their findings in 2008.
They identified a limited evidence base dominated by case reports, inconsistent definitions, and a lack of validated diagnostic criteria.
They also noted that Stockholm syndrome was not recognised as a formal diagnosis in international classification systems (Namnyak et al., 2008).
Trauma bonding is likewise not a stand-alone psychiatric diagnosis.
It is a descriptive concept that may help explain patterns of attachment under conditions of abuse and unequal power.
This distinction matters because popular psychological labels can sometimes become another source of self-judgement.
A woman who feels unable to leave may begin to believe that there is something fundamentally wrong with her.
But applying a label does not explain the full situation.
The more useful questions concern safety, dependency, fear, repeated behaviour, and the resources available to change one’s circumstances.
Is it love or trauma bonding?
This is probably the most difficult part of the reader’s question.
She wants to know whether her feelings represent genuine love or traumatic attachment.
It would be convenient if psychology offered a reliable test that could separate them.
It does not.
Love and trauma-related attachment can coexist.
You may genuinely admire your partner’s qualities, remember meaningful experiences, feel affection, and still be caught in a relationship that restricts your freedom or exposes you to harm.
The reality of your feelings does not establish the health of your relationship.
Neither does intense longing after separation.
Instead of trying to determine whether the love is real, I would suggest examining how the relationship functions.
Can you disagree without being threatened?
Can you refuse a request without fearing punishment?
Can you maintain friendships and personal interests?
Can you make ordinary decisions without asking permission?
When your partner hurts you, does he take responsibility and change his behaviour over time?
These questions do not constitute a diagnostic instrument. Their purpose is to move attention from the intensity of feeling to the actual conditions of the relationship.
What emotional safety looks like
Healthy relationships are not free from conflict.
People misunderstand each other, become frustrated, disappoint their partners, and sometimes speak without sufficient care.
The important difference is how those conflicts are managed.
In a relationship characterised by mutual respect, both people retain the right to express disagreement. Neither has to surrender their personal freedom to avoid retaliation.
An apology can lead to meaningful behavioural change.
Personal boundaries remain legitimate even when one partner dislikes them.
By contrast, a relationship organised around fear can gradually change the way you live.
You begin monitoring your partner’s mood before raising a subject.
You avoid meeting certain people because you know there will be consequences.
You start rehearsing ordinary conversations in your head, searching for words least likely to provoke anger.
Avoiding conflict becomes more important than expressing your needs.
These patterns warrant serious attention.
Feeling anxious or afraid of losing someone does not, by itself, prove abuse. But fear combined with intimidation, isolation, humiliation, and control indicates a very different problem from ordinary relationship insecurity.
Four questions that may help
Can I say no without fearing retaliation?
The issue is not whether your partner always agrees with you. It is whether he respects your right to decide.
Do apologies lead to sustained change?
Promises may provide immediate reassurance. Repeated behaviour is a more reliable basis for judging accountability.
Is my life becoming broader or narrower?
Consider whether the relationship supports or restricts your independence, work, social connections, and personal interests.
Am I missing the person, or mainly the moments when he stops hurting me?
The answer may not be simple. You may miss both.
These questions are tools for reflection, not a test that can establish whether you have a trauma bond.
When coercive control becomes the central problem
Research on intimate partner violence increasingly examines coercive control.
This refers to patterns of behaviour through which one person restricts another person’s autonomy.
The behaviours may include monitoring communications, controlling finances, interfering with friendships, restricting movement, intimidating a partner, and using threats to influence decisions.
An isolated disagreement does not establish coercive control.
The concern is a repeated pattern that reduces the other person’s freedom.
In 2024, Lohmann and colleagues published a systematic review and meta-analysis examining associations between coercive control and mental health outcomes.
The researchers identified 68 studies, with data from 45 included in their meta-analyses.
They reported moderate associations between coercive control and post-traumatic stress symptoms, with a correlation of approximately 0.32, and depression, with a correlation of approximately 0.27 (Lohmann et al., 2024).
These findings should not be interpreted as proof that coercive control produces identical symptoms in everyone.
Most of the included evidence was observational, and correlations do not establish simple causal relationships.
However, the findings support treating coercive control as a serious mental health concern.
The issue is not merely whether a partner sometimes behaves badly.
It is whether the relationship repeatedly erodes your capacity to make independent choices.
Why leaving can feel terrifying
Fear of separation has many possible causes.
One is attachment itself.
A romantic partner can become central to our daily routines, personal identity, hopes, and plans.
Losing that relationship may involve grief even when it has been painful.
Another factor is the investment already made.
You may have spent years trying to make the relationship work. You may have compromised important goals or sacrificed opportunities.
Accepting that these efforts have not produced the future you imagined can be extremely difficult.
There may also be practical concerns.
Where will you live? How will you pay your bills? What will happen to the children? How will friends and relatives respond?
And there is a particularly important possibility.
You may be afraid because your partner has threatened you or because previous attempts to gain independence have resulted in retaliation.
That fear cannot simply be dismissed as a symptom of anxious attachment or low self-esteem.
Sometimes it is a realistic response to danger.
The 2022 Lancet Psychiatry Commission on intimate partner violence and mental health emphasised the importance of understanding the interaction between psychological harm, social circumstances, and access to appropriate support (Oram et al., 2022).
Psychological assistance must take all these factors seriously.
Encouraging someone to leave without considering what may happen afterwards can create additional risks.
When the person who frightens you is also the person who comforts you
Attachment relationships normally provide reassurance during distress.
In an abusive relationship, the person associated with closeness may also become the source of fear.
This creates an exceptionally difficult emotional situation.
After mistreatment, you may seek comfort from the very person who hurt you.
If that person apologises, becomes affectionate, or promises change, the resulting relief may reinforce your wish to preserve the relationship.
Both the earlier research of Dutton and Painter and the later analysis by Lesiak and Gelsthorpe help explain aspects of this pattern.
But I would avoid claims that someone becomes biologically addicted to a particular abusive partner through one specific hormone or neurotransmitter.
Such explanations are popular online, but they are often much more confident than the evidence warrants.
Emotional attachment involves multiple interacting psychological processes.
What we can recognise is that the relationship may have become simultaneously a source of pain and a hoped-for source of relief.
That contradiction can help explain why leaving does not immediately eliminate longing.
There is also a loss that is easy to overlook.
You may be grieving not only the person who exists, but also the person you believed he could become.
Why missing him does not mean leaving was a mistake
Consider another hypothetical example.
A woman ends a relationship involving repeated humiliation and manipulation.
For the first few days, she feels relieved.
Then she begins to miss her former partner.
She remembers holidays, intimate conversations, shared jokes, and moments when he appeared caring.
She starts wondering whether she exaggerated the problems.
Perhaps she should give him another chance.
Does her longing prove that leaving was a mistake?
No.
Missing someone is an emotional experience, not a comprehensive assessment of the relationship.
People can remember genuine moments of happiness alongside serious harm.
During periods of loneliness, positive memories may become particularly prominent.
A familiar relationship may appear to offer a quick escape from grief and uncertainty.
That does not mean the conditions that led to the separation have changed.
For this reason, it can help to evaluate a relationship using its broader history rather than the feelings associated with one difficult evening.
When it is safe to do so, making a factual record of significant events can provide perspective.
The purpose is not to force yourself to hate the former partner.
It is to avoid allowing temporary emotional distress to become the sole basis for an important decision.
Regaining trust in your own judgement
A practical starting point is to describe what has actually happened.
Instead of simply recording that your partner is toxic, consider identifying particular behaviours.
What did he say?
What happened when you expressed discomfort?
Did similar situations recur?
Was responsibility acknowledged?
Did his behaviour change?
Try to distinguish facts from interpretations.
For example, saying that someone intended to destroy your confidence assigns a motive that may be difficult to establish.
Saying that he repeatedly insulted you and threatened to end the relationship when you objected describes observable actions.
That distinction is useful because chronic manipulation can make people doubt their own memories and reactions.
A structured account may help clarify what happened, although it is not a diagnostic assessment or a substitute for professional support.
Safety must come first.
If your partner monitors your phone, computer, online accounts, or written notes, keeping such a record could expose you to additional risk.
In that situation, it may be safer to discuss your experiences privately with a trusted person or specialist using a secure communication method.
You do not need to collect evidence at the expense of your safety.
Rebuilding autonomy before making a final decision
People sometimes imagine that regaining control requires one dramatic act of independence.
In reality, agency often returns through smaller, practical changes.
You may begin by examining which parts of your life are still under your own control.
Can you access your money and documents?
Can you meet a friend without being monitored?
Can you arrange a medical appointment independently?
Do you know the financial commitments connected with your home?
Can you seek confidential advice?
If these ordinary activities provoke fear because of your partner’s likely reaction, the problem may extend beyond difficulty asserting boundaries.
Your practical independence may have been restricted.
The response should therefore involve more than telling yourself to become stronger.
It may require access to information, financial resources, legal advice, accommodation, and supportive people.
If violence or threats are involved, these steps should be planned with appropriate specialist support.
You do not need to prove courage by confronting someone who might retaliate.
Making one safe decision about your own life can be more useful than attempting a dramatic confrontation that exposes you to harm.
Reconnect with someone outside the relationship
Isolation is a common feature of many harmful relationships.
Sometimes it is deliberately imposed by a partner.
Sometimes the person experiencing harm withdraws because they are tired of explaining why they have not left.
Over time, the relationship may become the main source of emotional connection, even when it is also the source of distress.
Rebuilding one safe connection outside the relationship can therefore be important.
You do not have to tell everyone what has happened.
Choose someone capable of listening without judgement or pressure.
You might explain that you are experiencing painful behaviour in your relationship, that leaving feels frightening, and that you need support while considering your options.
You can also be specific about what would not help.
Perhaps you do not want the person to confront your partner.
Perhaps you are not ready for advice about ending the relationship immediately.
A trusted person may help you identify a safe place, arrange a discreet way to communicate, or establish a signal for emergencies.
The World Health Organization’s approach to responding to intimate partner violence emphasises listening, understanding the person’s needs, validating their experience, enhancing safety, and helping them access support (WHO, 2014).
Support should expand your ability to choose.
It should not replace one person’s control with another person’s demands.
Leaving safely requires planning
One of the most common pieces of online advice is to block the abusive partner and never speak to him again.
Although reducing contact may be appropriate in some circumstances, presenting this as a universal solution can be unsafe.
Separation may increase danger in certain abusive relationships.
Campbell and colleagues investigated risk factors for intimate partner femicide in an American multisite case-control study published in 2003.
They examined cases involving women killed by intimate partners alongside a comparison group of women who had experienced nonfatal abuse.
Factors associated with increased risk included access to firearms, previous threats involving weapons, and estrangement, particularly from controlling partners (Campbell et al., 2003).
These findings must be interpreted carefully.
They come from a specific study population and cannot be used to predict an individual woman’s risk from a brief account.
Nevertheless, they provide strong reasons to take threats and the circumstances of separation seriously.
If your partner has threatened to kill you, stalked you, strangled you, used weapons, threatened children, or escalated physical violence, do not arrange a private confrontation to announce your departure.
Seek an urgent professional safety assessment and appropriate emergency assistance.
In Poland, call 112 if life or health is in immediate danger.
You can also contact the Polish nationwide domestic violence support service, Niebieska Linia, on 800 120 002. The service provides information and support around the clock. English-language consultations are available during specified hours.
You do not need to wait until physical violence occurs before seeking advice.
What a personal safety plan may include
There is no single departure plan that will be appropriate for everyone.
The needs of someone living separately from a partner may differ substantially from those of someone sharing housing, children, or finances.
A personal safety plan should be adapted to the actual risks and resources involved.
Safe communication. Identify a way of contacting trusted people or a specialist organisation without exposing your plans.
A safe place. Consider where you could stay if remaining at home became dangerous.
Essential items. When it is safe, ensure you have access to identification documents, medication, money, and necessary items for children.
Digital privacy. Consider whether your partner can access your devices, messages, passwords, or location information.
Do not assume that changing passwords or location-sharing settings will always be discreet. Some changes generate notifications or may be visible to someone monitoring an account.
Legal support. Obtain information about available protection, particularly when housing, finances, children, or ongoing contact are involved.
Polish law provides mechanisms for immediate police protection in certain domestic violence situations, including orders relating to shared accommodation, proximity, and contact.
This means that in some circumstances a person experiencing violence may obtain protection without having to leave the shared home.
The availability and suitability of specific measures depend on the situation and the assessment of the competent authorities.
A safety plan is not a promise to leave on a particular date.
Its purpose is to create safer options if circumstances change or if you decide to end the relationship.
Is no contact always necessary?
Limiting contact can help reduce exposure to repeated manipulation, promises, and pressure.
However, no contact should not be treated as a mandatory recovery technique or a substitute for safety planning.
If children, shared responsibilities, or legal obligations are involved, complete avoidance may not be possible.
Depending on the circumstances, communication might be restricted to essential matters, recorded appropriately, or managed through professionals or authorised intermediaries.
If your former partner responds to separation by threatening or stalking you, blocking his number alone may not provide sufficient protection.
Specialist advice and legal measures may be required.
There is another principle I consider important.
You do not need your partner to agree that the relationship should end.
You do not need to persuade him that your reasons are valid.
In a safe relationship, an honest conversation about separation may be respectful and constructive.
Where coercion or intimidation is involved, safety takes priority over obtaining emotional closure.
Not every relationship should end with a final face-to-face conversation.
What if he promises to change?
Many people remain in difficult relationships because they sincerely believe that their partner can improve.
Hope is not inherently irrational.
Human beings can change their behaviour, acknowledge harm, and seek appropriate professional assistance.
But hope should not replace evidence.
An apology may be sincere without indicating that the abusive behaviour has ended.
Meaningful change requires sustained accountability.
A partner who is genuinely taking responsibility should stop abusive behaviour, respect boundaries, avoid blaming the person harmed, and participate voluntarily in appropriate interventions.
A brief period of affection or promises is not the same as a durable change.
Even if someone genuinely improves, the other person is not required to remain in the relationship.
It is also important to distinguish the types of support involved.
When an ongoing pattern of abuse and coercive control exists, couples counselling should not automatically be recommended.
Joint sessions can create risks if disclosures are later used against the abused partner or if the therapy treats unequal power and intimidation as though they were simply shared communication problems.
An individual assessment of safety is important.
The person using abuse may require specialist interventions focused on accountability and behavioural change.
Your safety should not depend on whether your partner decides to seek help.
Why guilt may remain after leaving
The reader asks how to regain autonomy without feeling guilty.
I understand the desire, but I would suggest a more realistic goal.
You may still experience guilt even after making a decision that protects you.
Perhaps your partner says that you have abandoned him.
Perhaps he reminds you of everything you have shared or claims that he cannot cope without you.
Perhaps you blame yourself for having remained in the relationship for so long.
These emotions can be powerful.
But feeling guilty does not establish that you have done something wrong.
It is useful to distinguish actual responsibility from the feeling of being responsible.
You are accountable for your own choices and actions.
You are not responsible for controlling another adult’s emotional reactions or for preventing all the consequences of that person’s harmful behaviour.
A partner may genuinely feel grief following separation.
His sadness does not automatically create an obligation for you to return.
You may also need to reconsider how you interpret your past decisions.
Instead of repeatedly asking why you tolerated harmful behaviour, explore the circumstances that made alternatives difficult.
What did you fear?
What did you hope would change?
What practical options were available?
What information did you have at the time?
Understanding these factors does not remove your capacity for responsibility.
It allows you to evaluate your decisions without reducing a complex situation to personal failure.
Perhaps the most useful distinction is this.
You can experience guilt without treating it as an instruction to abandon your boundaries.
You can also miss someone while choosing not to return.
When professional psychological support can help
Individual psychological support may be useful before or after separation.
If you are uncertain about the relationship, a consultation can help you organise your observations, examine patterns of attachment, and consider your options.
If you experience persistent anxiety, sleep disturbance, intrusive memories, depressed mood, or other significant symptoms, a more comprehensive psychological assessment may be appropriate.
In some cases, medical or psychiatric assessment is also necessary.
Experiencing trauma bonding does not automatically mean that you have post-traumatic stress disorder, depression, or another mental health condition.
Such diagnoses require appropriate professional assessment.
Support should also avoid treating the problem solely as poor assertiveness.
When someone’s autonomy has been undermined through intimidation or coercion, practical safety and the social context are essential parts of understanding the situation.
It is reasonable to seek a professional familiar with domestic abuse and trauma-informed care.
Where there is ongoing danger, routine psychological consultation cannot replace emergency protection, crisis intervention, specialist advocacy, or legal assistance.
Safety remains the priority.
What if you are not ready to leave?
You may finish reading this article and still feel love for your partner.
You may remain undecided about leaving.
That does not make the information useless.
Perhaps you will become more attentive to the moments when fear determines your behaviour.
Perhaps you will notice how often you excuse conduct that harms you.
Perhaps you will speak with someone you trust or make a confidential enquiry about available support.
None of these steps requires you to resolve every emotional conflict first.
I would not encourage you to test your partner by provoking arguments, making risky declarations, or attempting to prove that you can withstand his reaction.
If you are concerned about retaliation, seek help planning your next steps.
The purpose of psychological understanding is to increase your awareness and options.
It is not to impose another demand on someone whose freedom may already have been restricted.
You are allowed to seek information before making a decision.
You are allowed to ask for help while feeling uncertain.
And you are allowed to prioritise safety even if your emotional attachment has not disappeared.
Learning to trust yourself again
Repeated manipulation, humiliation, and dismissal can affect a person’s confidence in their own judgement.
When someone repeatedly tells you that you exaggerate, misremember events, or cause their behaviour, you may begin questioning your perceptions.
Rebuilding autonomy can therefore involve learning to take your own observations seriously again.
This does not mean believing that you are always correct.
Everyone can misunderstand an event, make mistakes, or respond emotionally.
The important change is developing the ability to examine your perceptions without automatically assuming that your partner’s interpretation is more legitimate.
A trusted professional may help you distinguish events, interpretations, emotional responses, and possible next steps.
It may also help to make independent decisions in areas where doing so is safe.
Confidence can gradually increase through experiences of acting on your own judgement and observing the outcomes.
There is no need to demand an immediate transformation.
The most important answer
The reader wants to distinguish genuine love from trauma bonding.
My answer is that you can genuinely love someone with whom it is not safe to remain.
Love alone cannot establish whether a relationship is healthy.
Respect, freedom, safety, accountability, and the absence of intimidation and coercion matter as well.
Missing your partner, defending him, and fearing separation do not prove that you have a trauma bond.
They are reasons to examine the relationship carefully, including its emotional dynamics and your practical circumstances.
You do not have to stop loving him before recognising harmful behaviour.
You do not have to eliminate guilt before making decisions that protect you.
And you do not have to organise a dangerous confrontation to demonstrate that you are regaining control.
A sensible first step is to speak privately with a trusted person or qualified professional and consider what support and safety measures are appropriate to your situation.
I would leave you with two questions.
If you were not afraid of the consequences of leaving, what would you want for your own life?
What would need to change for you to make that decision without fearing your partner’s reaction?
If you would like help understanding your situation, you can book an online psychological consultation or contact me on WhatsApp, provided that doing so is safe. If you are experiencing violence or immediate danger, specialist domestic violence services and emergency assistance should take priority.
Read also
Gaslighting. Jak zaufanie zamienia się w zwątpienie (in Polish)
An article examining how repeated manipulation can undermine confidence in one’s own memory and perception.
Po trudnej relacji. Dlaczego ciało nagle słabnie? (in Polish)
A discussion of stress, exhaustion, and the importance of distinguishing psychological reactions from symptoms that require medical assessment.
Robert J Błaszczyk
Psychologist · psychotraumatology practitioner · journalist · psychoeducator
I provide online psychological consultations and consultations focused on the psychological impact of traumatic experiences. I help people make sense of stress, emotional overload, relationship difficulties and the effects of distressing experiences, and identify possible next steps.
My work draws on psychoeducation, functional behavioural analysis, motivational interviewing, and elements of cognitive behavioural and solution-focused approaches. I adapt the approach to the person’s circumstances, needs and the purpose of the consultation.
I combine my background in psychology and psychotraumatology, including suicidology, with my experience as a journalist, coach, lecturer and communication specialist. Through Psycholog.CLICK, I turn psychological knowledge into accessible articles and practical guidance.
You do not need to have a name for your difficulty. We can start with what you are finding hard.
Book a consultation via ZnanyLekarz
Contact number +48 790 404 404. Please confirm consultation language options when booking.
Online Psychological Consultation. When a Relationship Becomes Emotionally Exhausting
Do you find yourself staying in a relationship that repeatedly causes you pain? Are you struggling to distinguish love from fear, emotional dependence, or the hope that your partner will change?
Perhaps the relationship has already ended, but you still experience longing, guilt, anxiety, or confusion about your decision.
You do not need to understand every psychological mechanism before asking for support.
I am a psychologist and psychotraumatology practitioner providing individual online psychological consultations for adults.
During a consultation, we can examine relationship dynamics, attachment, emotional distress, personal boundaries, and the challenges of rebuilding independence.
We can also explore what kind of additional support may be appropriate for your particular circumstances.
You do not need to arrive with a diagnosis, a final decision about your relationship, or a perfectly organised explanation of your experiences.
Online consultations can offer a convenient way to speak privately from a suitable location. Please confirm the available consultation language before booking.
Where violence or immediate danger is present, specialist domestic violence services, emergency protection, and safety planning must take priority.
Robert J Błaszczyk
Psychologist · psychotraumatology practitioner · journalist · psychoeducator
Book a consultation via ZnanyLekarz
General email · erben.pl@gmail.com
Publications and products · Naffy
Bibliografia naukowa
Arriaga, X. B., Florkiewicz, R. M., & Gu, Y. (2026). The psychological entrapment of partner abuse. Current Opinion in Psychology, 70, 102305.
Campbell, J. C., Webster, D., Koziol-McLain, J., Block, C., Campbell, D., Curry, M. A., Gary, F., Glass, N., McFarlane, J., Sachs, C., Sharps, P., Ulrich, Y., Wilt, S. A., Manganello, J., Xu, X., Schollenberger, J., Frye, V., & Laughon, K. (2003). Risk factors for femicide in abusive relationships: Results from a multisite case control study. American Journal of Public Health, 93(7), 1089-1097.
Dutton, D. G., & Painter, S. (1993). Emotional attachments in abusive relationships: A test of traumatic bonding theory. Violence and Victims, 8(2), 105-120.
Lesiak, M., & Gelsthorpe, L. (2026). The invisible abuser: Attachment, victimization, and perpetrator perception in repeat abuse. Violence Against Women, 32(11), 4195-4214.
Lohmann, S., Cowlishaw, S., Ney, L., O’Donnell, M., & Felmingham, K. (2024). The trauma and mental health impacts of coercive control: A systematic review and meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(1), 630-647.
Namnyak, M., Tufton, N., Szekely, R., Toal, M., Worboys, S., & Sampson, E. L. (2008). 'Stockholm syndrome’: Psychiatric diagnosis or urban myth? Acta Psychiatrica Scandinavica, 117(1), 4-11.
Oram, S., Fisher, H. L., Minnis, H., Seedat, S., Walby, S., Hegarty, K., Rouf, K., Angénieux, C., Callard, F., Chandra, P. S., Fazel, S., García-Moreno, C., Henderson, M., Howarth, E., MacMillan, H. L., Murray, L. K., Othman, S., Robotham, D., Rondon, M. B., … Howard, L. M. (2022). The Lancet Psychiatry Commission on intimate partner violence and mental health: Advancing mental health services, research, and policy. The Lancet Psychiatry, 9(6), 487-524.
World Health Organization. (2014). Health care for women subjected to intimate partner violence or sexual violence: A clinical handbook. World Health Organization.
Instytucjonalne źródła zaleceń praktycznych
Ministerstwo Sprawiedliwości. (b.d.). Natychmiastowa ochrona przed przemocą. Materiał informacyjny dotyczący uprawnień Policji, ochrony sądowej i postępowania w sytuacji zagrożenia.
Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”. (b.d.). Telefon. Informacje o całodobowym telefonie 800 120 002 i dostępnych konsultacjach.
The National Domestic Violence Hotline. (b.d.). Should I go to couples therapy with my abusive partner? Materiał dotyczący bezpieczeństwa i ograniczeń terapii par w sytuacjach przemocy.
The National Domestic Violence Hotline. (b.d.). Identifying & overcoming trauma bonds. Materiał psychoedukacyjny dotyczący przywiązania do osoby stosującej przemoc.
United Nations. (b.d.). Safety planning. Materiał dotyczący planowania bezpieczeństwa w sytuacji przemocy domowej i po zakończeniu relacji.
U.S. Department of Health and Human Services, Office on Women’s Health. (b.d.). Leaving an abusive relationship. Materiał dotyczący przygotowania bezpiecznego odejścia i organizowania wsparcia.
Share this content:
Psycholog.CLICK
Pomóż tworzyć kolejne rzetelne materiały
Psycholog.CLICK pozostaje bezpłatny i dostępny dla każdego. Jeśli ten artykuł był dla Ciebie wartościowy, możesz wesprzeć dalszy rozwój serwisu i powstawanie kolejnych publikacji.
Psycholog.CLICK remains free and accessible to everyone. If you found this article valuable, you can support the development of the website and future publications.
Wesprzyj Psycholog.CLICK Support Psycholog.CLICK
